Tiểu đường tuýp 2 có di truyền không? Tỷ lệ mắc trong gia đình

Tiểu đường tuýp 2 có di truyền không? Bệnh có yếu tố di truyền mạnh khi trong gia đình có người mắc, đặc biệt là bố hoặc mẹ. Tuy nhiên, gen không quyết định hoàn toàn, lối sống, chế độ ăn uống, cân nặng và mức độ vận động mới là những yếu tố tác động trực tiếp đến việc bệnh có khởi phát hay không. Người có nguy cơ di truyền cao vẫn hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng cách kiểm soát cân nặng, duy trì vận động đều đặn, ngủ đủ giấc và theo dõi đường huyết định kỳ. Tìm hiểu chi tiết qua bài viết bên dưới cùng Thuốc Tiểu Đường để hiểu rõ hơn nhé. 

Tiểu đường tuýp 2 có di truyền không?

Vậy tiểu đường tuýp 2 có di truyền không? Câu trả lời là có. Bệnh có yếu tố di truyền, nhưng không chỉ do gen mà còn do sự kết hợp của lối sống không lành mạnh. Nếu có người thân trong gia đình mắc bệnh, nguy cơ bạn mắc bệnh sẽ cao hơn, nhưng lối sống như chế độ ăn, tập thể dục, cân nặng cũng đóng vai trò rất lớn và có thể giúp giảm thiểu nguy cơ. 
Thực tế cho thấy tiểu đường tuýp 2 có yếu tố di truyền mạnh hơn tuýp 1 và nhiều nghiên cứu đã xác định sự hiện diện của một số gen có vai trò quan trọng trong khả năng điều hòa đường huyết của cơ thể.

Tiểu đường tuýp 2 có di truyền không? Câu trả lời là có

Nhóm gen được nhắc đến nhiều nhất bao gồm:

• Các gen tham gia kiểm soát quá trình tạo ra insulin, chuyển hóa glucose và điều hòa độ nhạy insulin, giúp cơ thể phản ứng phù hợp với lượng đường trong máu.
• Nhóm gen liên quan đến glucagon và thụ thể glucagon, có vai trò điều chỉnh việc giải phóng glucose từ gan.
• Gen mã hóa thụ thể Sulfonylurea, tác động đến khả năng bài tiết insulin tự nhiên.
• Gen vận chuyển Glucose (GLUT2) hỗ trợ đưa glucose vào tế bào để sử dụng.
• Gen TCF7L2, được xem là một trong những gen có ảnh hưởng mạnh nhất đến nguy cơ tiểu đường type 2 vì tác động trực tiếp đến sản xuất insulin và điều hòa glucose.

Sự hiện diện của các biến thể gen này không đồng nghĩa với việc chắc chắn mắc bệnh, nhưng nó khiến khả năng phát triển tiểu đường tuýp 2 cao hơn đáng kể so với người không mang gen.
Điều quan trọng mà bạn cần nhớ là tiểu đường type 2 không chỉ đến từ yếu tố di truyền. Môi trường sống, thói quen ăn uống, mức độ vận động và cân nặng cũng góp phần rất lớn. Vì vậy, con cái của những người bị tiểu đường tuýp 2 có nguy cơ cao hơn không chỉ vì gen mà còn vì dễ tiếp nhận lối sống và chế độ ăn tương tự gia đình.

Tỷ lệ di truyền tiểu đường type 2 là bao nhiêu?

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ, bệnh tiểu đường tuýp 2 có khả năng di truyền khá cao. Trong nhiều trường hợp, yếu tố di truyền chính là nguyên nhân dẫn đến bệnh tiểu đường. Một số nghiên cứu thống kê cho thấy tỷ lệ di truyền tiểu đường type 2 bao gồm: 

• Nếu cha hoặc mẹ được chẩn đoán tiểu đường type 2 trước 50 tuổi, con cái có khoảng 14% khả năng phát triển bệnh, còn nếu chẩn đoán sau 50 tuổi, tỉ lệ này giảm xuống còn 7,7%.
• Trong trường hợp cả cha lẫn mẹ đều mắc tiểu đường type 2, nguy cơ con cái bị di truyền bệnh này lên tới hơn 50%.
• Khi chỉ một trong hai người bố hoặc mẹ mắc tiểu đường tuýp 2, tỷ lệ di truyền tương ứng 14% nếu trước 50 tuổi, và 7,7% nếu sau 50 tuổi.

Dù có nền tảng di truyền, môi trường sống và thói quen sinh hoạt vẫn đóng vai trò quan trọng. Do đó, duy trì chế độ ăn cân đối, vận động đều đặn và kiểm soát cân nặng có thể giảm đáng kể nguy cơ phát triển bệnh, ngay cả khi bạn mang gen có nguy cơ cao.

Xem thêm: Tiểu đường tuýp 1 có di truyền không? Các yếu tố nguy cơ cần lưu ý

Xét nghiệm gen đánh giá nguy cơ tiểu đường tuýp 2

Nhờ tiến bộ của y học hiện đại, xét nghiệm di truyền có thể giúp đánh giá nguy cơ đái tháo đường tuýp 2, nhưng độ chính xác vẫn còn hạn chế do nhiều biến thể gen và yếu tố môi trường phức tạp. Để xác định khả năng mắc bệnh do di truyền, các bác sĩ thường kết hợp với một số yếu tố khác, bao gồm:

• Huyết áp cao
• Tiền sử gia đình có người mắc tiểu đường type 2
• Chỉ số khối cơ thể (BMI) vượt ngưỡng bình thường
• Tiền sử tiểu đường thai kỳ
• Mức cholesterol và triglycerid trong máu cao

Trong thực tế, việc sàng lọc di truyền cho tiểu đường tuýp 2 vẫn gặp nhiều thách thức, bởi sự tương tác giữa gen và môi trường sống rất phức tạp. Điều này cũng đồng nghĩa rằng, ngay cả khi có nguy cơ di truyền cao, việc thay đổi lối sống vẫn có thể giảm thiểu đáng kể khả năng tiến triển bệnh.
Cụ thể, giữ cân nặng hợp lý, duy trì chế độ ăn lành mạnh và thường xuyên vận động giúp kiểm soát đường huyết, từ đó trì hoãn hoặc phòng ngừa tiểu đường type 2 một cách hiệu quả.

Xét nghiệm gen giúp đánh giá được bạn có nguy cơ tiểu đường tuýp 2 không

Người nguy cơ di truyền cao làm gì để ngừa tiểu đường

Đến đây, bạn đã có được câu trả lời cho câu hỏi "Tiểu đường tuýp 2 có di truyền không". Điều mà bạn cần làm tiếp theo là chú trọng vào các biện pháp phòng ngừa chủ động nhằm giảm khả năng phát triển bệnh, vì di truyền là một trong nhiều yếu tố nhưng không quyết định hoàn toàn. Dưới đây là một số biện pháp phòng ngừa hiệu quả:

• Chế độ ăn uống lành mạnh

Ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, quả hạch, ngũ cốc nguyên hạt giúp ổn định đường huyết và cải thiện chuyển hóa insulin.
Hạn chế tinh bột đơn và đường ngọt, đồng thời kiểm soát khẩu phần ăn để tránh thừa cân béo phì, một yếu tố kích thích tiểu đường khởi phát.
Ăn đa dạng và cân bằng các nhóm thực phẩm, giữ mức đường huyết ổn định tránh tăng giảm đột ngột.

• Tập luyện thể dục đều đặn

Tham gia các hoạt động thể dục như đi bộ nhanh, bơi lội hoặc yoga tối thiểu 150 phút mỗi tuần giúp cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát cân nặng.
Tập luyện không chỉ hỗ trợ giảm nguy cơ tiểu đường mà còn kiểm soát huyết áp và mỡ máu, vốn là các yếu tố liên quan.

Tập thể dục đều đặn để giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường

• Theo dõi sức khỏe thường xuyên

Kiểm tra định kỳ đường huyết, huyết áp và chỉ số mỡ máu để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, từ đó có biện pháp điều chỉnh kịp thời.
Thực hiện các xét nghiệm gen hoặc xét nghiệm tầm soát nguy cơ nếu được bác sĩ khuyến nghị, giúp đánh giá chính xác hơn nguy cơ cá nhân.

• Giữ cân nặng hợp lý

Kiểm soát chỉ số BMI trong ngưỡng an toàn (18.5 - 23 đối với người châu Á) giúp hạn chế sự đề kháng insulin.
Tránh tăng cân quá mức, đặc biệt tích tụ mỡ bụng vì mỡ nội tạng liên quan mật thiết đến nguy cơ tiểu đường.

• Quản lý stress và giấc ngủ

Stress kéo dài làm tăng hormon cortisol gây rối loạn chuyển hóa glucose, nên áp dụng kỹ thuật thư giãn và cân bằng tâm lý.
Ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm giúp điều hòa hormone và giữ ổn định đường huyết.

Xem thêm: Bệnh tiểu đường có di truyền không? Yếu tố tăng nguy cơ mắc bệnh

Câu hỏi thường gặp

1. Tiểu đường tuýp 1 có di truyền không?
Tiểu đường tuýp 1 có di truyền nhưng tỷ lệ di truyền thấp, khoảng 5-10%. Nếu cả bố mẹ đều mắc tiểu đường tuýp 1, nguy cơ con cái mắc là khoảng 30%. Nếu chỉ bố bị, tỷ lệ di truyền khoảng 4-6%, nếu chỉ mẹ bị, tỷ lệ khoảng 1-4% tùy tuổi mẹ sinh con.
2. Bố bị tiểu đường có di truyền không?
Bố bị tiểu đường làm tăng nguy cơ cho con cái, cụ thể với tiểu đường tuýp 1, con có nguy cơ khoảng 4-6%. Với đái tháo đường tuýp 2, nguy cơ cũng tăng cao với tỷ lệ có thể trên 50% nếu cả hai cha mẹ đều mắc.
3. Mẹ bị tiểu đường có di truyền không?
Mẹ bị tiểu đường tuýp 1 có thể truyền nguy cơ cho con khoảng 1-4% tùy vào tuổi mẹ khi sinh con. Với tiểu đường type 2, nguy cơ cũng tăng đáng kể nếu mẹ mắc bệnh.
4. Lối sống có thể giảm nguy cơ di truyền không?
Lối sống lành mạnh như ăn uống hợp lý, tập thể dục đều đặn, kiểm soát cân nặng, giảm stress và ngủ đủ giấc có thể giảm thiểu nguy cơ bị tiểu đường ngay cả với người có nguy cơ di truyền cao. Yếu tố môi trường và thói quen sống tác động rất lớn đến khả năng phát bệnh.​

Kết luận 

Tiểu đường tuýp 2 có di truyền không? Câu trả lời là có, nhưng di truyền không phải yếu tố quyết định. Người mang gen nguy cơ chỉ mắc bệnh khi có thêm các yếu tố làm tăng đề kháng insulin như béo phì, ăn uống kém khoa học, ít vận động hoặc stress kéo dài. Việc xét nghiệm gen, duy trì lối sống lành mạnh và theo dõi sức khỏe định kỳ giúp giảm đáng kể khả năng phát triển bệnh. Chủ động từ sớm chính là cách hiệu quả nhất để ngăn ngừa tiểu đường type 2, đặc biệt đối với người có tiền sử gia đình.