Đường trong máu cao có bị tiểu đường không? Kiểm soát như thế nào?

Đường trong máu cao có bị tiểu đường không? Tăng đường huyết có thể là dấu hiệu của bệnh tiểu đường, nhưng không phải lúc nào cũng vậy, vì tình trạng này có thể chỉ là tạm thời do các nguyên nhân khác như ăn quá nhiều, căng thẳng hoặc thiếu vận động. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ tiến triển thành tiểu đường tuýp 2 là rất cao. Cùng Thuốc Tiểu Đường tìm hiểu qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn về tình trạng này.

Đường trong máu cao là gì?

Đường trong máu cao (hay còn gọi là tăng đường huyết) là tình trạng lượng glucose (đường) trong máu vượt mức bình thường. Glucose là nguồn năng lượng chính của cơ thể được vận chuyển qua máu đến các tế bào. Khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc insulin không hoạt động hiệu quả, glucose không thể được chuyển vào tế bào và tích tụ lại trong máu, dẫn đến đường huyết cao.
Tăng đường huyết thường xảy ra khi chỉ số đường huyết vượt ngưỡng an toàn, cụ thể là khi lượng đường trong máu trên 5,6 mmol/l được xem là tăng và nếu trên 7 mmol/l kèm theo một số chỉ số khác thì có thể là bệnh tiểu đường.

Đường trong máu cao là lượng glucose cao hơn mức bình thường

Đường trong máu cao có bị tiểu đường không?

Đường trong máu cao có bị tiểu đường không? Đường trong máu cao không nhất thiết là tiểu đường ngay lập tức, nhưng đây là dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Nếu lượng đường trong máu (đường huyết) cao hơn mức bình thường và kéo dài, người đó có thể đang ở giai đoạn tiền tiểu đường hoặc đã mắc tiểu đường.
Đường trong máu cao và tiểu đường:

• Tăng đường huyết là tình trạng lượng đường trong máu vượt quá ngưỡng bình thường (thường là trên 5,6 mmol/L). Khi chỉ số này thường xuyên nằm trong khoảng từ 5,6 đến 7 mmol/L, được xem là tiền tiểu đường.
• Nếu đường huyết lúc đói vượt quá 7 mmol/L và chỉ số HbA1C (đo lượng đường gắn vào hemoglobin) ≥ 6,5%, người đó được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường.
• Tiểu đường là bệnh mạn tính xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không sử dụng insulin hiệu quả, dẫn đến đường huyết tăng cao kéo dài, gây tổn thương các cơ quan như thận, mắt, tim mạch.

Tình trạng tăng đường huyết chưa phải tiểu đường:

• Đường huyết cao có thể do nhiều nguyên nhân khác như stress, ăn nhiều đường, ít vận động, hoặc các bệnh khác.
• Tuy nhiên, nếu không kiểm soát sao cho đường huyết trở về mức ổn định, có nguy cơ tiến triển thành tiểu đường tuýp 2.
• Tăng đường huyết cao bất thường có thể gây ra các biến chứng cấp tính như nhiễm toan ceton, một tình trạng nghiêm trọng và cần điều trị y tế khẩn cấp.

Nguyên nhân gây đường trong máu cao

Nguyên nhân gây đường trong máu cao gồm nhiều yếu tố liên quan đến sự mất cân bằng trong việc điều hòa đường huyết của cơ thể. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến.
Nguyên nhân tăng đường huyết liên quan đến tiểu đường:
Tiểu đường tuýp 1: Ở người mắc tiểu đường tuýp 1, các tế bào beta trong tuyến tụy không sản xuất đủ insulin – hormone giúp đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi insulin thiếu, glucose bị kẹt trong máu, dẫn đến chỉ số đường huyết tăng cao.
Tiểu đường tuýp 2: Ở tiểu đường tuýp 2, cơ thể vẫn sản xuất insulin bình thường nhưng các tế bào trở nên kháng insulin, khiến glucose khó đi vào tế bào và tích tụ trong máu.
Tiểu đường thai kỳ: Thay đổi hormone trong thai kỳ có thể làm cản trở tác dụng của insulin, dẫn đến tăng đường huyết ở một số phụ nữ mang thai.
Những nguyên nhân khác gây đường huyết cao:
Tăng đường huyết không phải lúc nào cũng liên quan trực tiếp đến tiểu đường. Tùy theo mức độ và thời gian xuất hiện, đường huyết cao có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau:

• Rối loạn dung nạp glucose và kháng insulin: Béo phì, ít vận động và chế độ ăn nhiều tinh bột, đường là yếu tố làm tăng kháng insulin, khiến tế bào không hấp thu đường hiệu quả, gây tăng đường huyết.
• Stress và căng thẳng: Cơ thể khi bị stress giải phóng hormone cortisol và glucagon kích thích gan sản xuất thêm glucose, làm tăng mức đường huyết.
• Thuốc men: Một số thuốc như corticoid, thuốc lợi tiểu, thuốc tránh thai có thể làm tăng đường huyết thông qua các cơ chế khác nhau như tăng sản xuất glucose, giảm hiệu quả insulin, hoặc gây mất nước.
• Chế độ ăn uống không hợp lý: Ăn quá nhiều thức ăn giàu tinh bột, đường, chất béo bão hòa sẽ cung cấp lượng lớn glucose vượt khả năng chuyển hóa kịp thời.
• Lối sống ít vận động và thói quen sinh hoạt không lành mạnh cũng góp phần làm tăng đường huyết.

Chế độ ăn uống không lành mạnh cũng là nguyên nhân khiến đường trong máu cao

Bên cạnh đó, đường huyết cao kéo dài thường liên quan đến các bệnh lý mạn tính hoặc rối loạn nội tiết, bao gồm:

• Xơ gan hoặc viêm tụy mạn tính.
• Bệnh to đầu chi do tuyến yên tăng tiết hormone tăng trưởng.
• Hội chứng Cushing, là tình trạng cơ thể sản xuất quá nhiều cortisol.
• Những người từng trải qua đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc có mỡ máu cao cũng có nguy cơ tăng đường huyết kéo dài.

Như vậy, việc xác định nguyên nhân đường huyết cao cần dựa trên lịch sử bệnh lý, xét nghiệm và thăm khám chuyên khoa, không chỉ dựa vào con số đường huyết đơn lẻ.

Xem thêm: Lượng đường trong máu thấp là gì? Nguyên nhân và cách cải thiện

Nguy cơ sức khỏe khi đường huyết tăng cao

Đường huyết cao kéo dài không chỉ là dấu hiệu của tiểu đường mà còn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Dù nguyên nhân là gì, đường huyết tăng lâu ngày đều tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng:

Ảnh hưởng tới hệ miễn dịch và quá trình lành vết thương:

Hàm lượng glucose trong máu cao khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng và làm chậm quá trình phục hồi khi có vết thương. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với những người bị chấn thương hoặc phẫu thuật, vì khả năng hồi phục sẽ bị hạn chế.
Tổn thương thần kinh, mạch máu và cơ quan nội tạng:
Nếu không kiểm soát, đường huyết cao có thể gây ra:

• Hư hại dây thần kinh, dẫn tới tê bì, đau nhức hoặc mất cảm giác.
• Tổn thương mạch máu, làm giảm lưu thông máu tới các cơ quan quan trọng.
• Ảnh hưởng nghiêm trọng tới tim, não, thận và mắt.

Những tổn thương tại động mạch có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và các biến chứng tim mạch khác.
Biến chứng nguy hiểm liên quan đến tiểu đường:
Ở những người mắc tiểu đường, đường huyết cao còn có thể dẫn tới:

• Tăng áp lực thẩm thấu, làm rối loạn cân bằng nước và điện giải trong cơ thể.
• Đường huyết quá cao có thể gây nhiễm toan ceton (DKA), một tình trạng cấp cứu nguy hiểm đe dọa tính mạng do máu chứa quá nhiều axit, gây buồn nôn, nôn, đau bụng, thở nhanh, mất ý thức. Nếu không xử trí kịp có thể dẫn đến tử vong.

Cách kiểm soát và điều trị đường huyết cao

Dù đường huyết cao xuất phát từ nguyên nhân nào, việc kiểm soát lượng đường trong máu luôn là ưu tiên hàng đầu để bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa biến chứng.

• Điều trị y tế

Nếu đường huyết cao liên quan đến tiểu đường, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hạ đường huyết uống hoặc tiêm insulin để kiểm soát mức đường huyết. Bạn cần theo dõi chỉ số đường huyết định kỳ và tái khám đúng lịch hẹn. Đặc biệt là tuân thủ hướng dẫn điều trị kết hợp với lối sống lành mạnh để đạt hiệu quả tối ưu.

Có thể điều trị đường huyết cao bằng thuốc hạ đường huyết

• Thay đổi lối sống tại nhà

Tập thể dục đều đặn: Vận động thường xuyên giúp cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn và duy trì đường huyết ổn định. Nên lựa chọn bài tập phù hợp với thể trạng, có thể tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc huấn luyện viên.
Kiểm soát chế độ ăn uống: Hạn chế lượng carbohydrate hấp thu, ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp như ngũ cốc nguyên hạt, rau củ, tăng chất xơ và protein trong bữa ăn; chia nhỏ bữa ăn để tránh tăng đường huyết đột ngột sau ăn; hạn chế đồ ngọt, thực phẩm chế biến sẵn và mỡ động vật.
Kiểm soát cân nặng: Duy trì cân nặng hợp lý giúp cơ thể sử dụng insulin hiệu quả hơn, góp phần ổn định đường huyết.
Quản lý stress và giấc ngủ: Stress làm tăng hormone cortisol gây tăng đường huyết, ngủ đủ giấc giúp cân bằng nội tiết và chuyển hóa.
Hạn chế thuốc lá và các chất kích thích: Nicotin và các hóa chất trong thuốc lá làm tăng khó khăn trong kiểm soát đường huyết, vì vậy nên tránh thuốc lá truyền thống và cả thuốc lá điện tử.
Kết hợp điều trị y tế và lối sống lành mạnh sẽ giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả, giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Xem thêm: Tại sao đái tháo đường làm tăng cholesterol trong máu?

Kết luận

Đường trong máu cao có bị tiểu đường không? Không phải lúc nào cũng là tiểu đường, nhưng đây là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang gặp vấn đề về chuyển hóa glucose. Hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết nguy cơ sức khỏe và áp dụng các biện pháp kiểm soát sẽ giúp ngăn ngừa tiến triển thành tiểu đường và các biến chứng nguy hiểm. Nếu đường huyết cao kéo dài, hãy thăm khám bác sĩ để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.