Tại sao đái tháo đường gây tăng huyết áp? Các yếu tố nguy cơ chính

Tại sao đái tháo đường gây tăng huyết áp? Do tình trạng đường huyết cao làm tổn thương mạch máu, dẫn đến xơ vữa động mạch và giảm tính đàn hồi, khiến mạch máu bị thu hẹp và cứng lại. Ngoài ra, các yếu tố như thừa cân, ít vận động, chế độ ăn nhiều muối và đường, tuổi tác, di truyền hay các bệnh nền cũng làm nguy cơ này cao hơn. Tìm hiểu chi tiết qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn nhé. 

Tại sao đái tháo đường gây tăng huyết áp?

Theo ước tính của Blood Pressure UK, khoảng 25% bệnh nhân tiểu đường tuýp 1 và đến 80% người mắc tiểu đường tuýp 2 được chẩn đoán mắc tăng huyết áp. Một nghiên cứu từ Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ (ADA) cũng ghi nhận rằng gần 60% người đái tháo đường gặp tình trạng huyết áp cao hoặc cần sử dụng thuốc ổn định huyết áp.
Những con số này cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa đái tháo đường và tăng huyết áp. Người bị tăng huyết áp có nguy cơ bệnh tiểu đường tiến triển nhanh hơn, đồng thời dễ gặp các biến chứng nghiêm trọng. Ngược lại, đái tháo đường làm huyết áp tăng cao, từ đó tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ lên gấp 2 – 3 lần so với những người chỉ bị tăng huyết áp mà không mắc tiểu đường.

Tại sao đái tháo đường gây tăng huyết áp? Do tình trạng xơ cứng mạch máu

Vậy tại sao đái tháo đường gây tăng huyết áp? Một trong những cơ chế chính là tình trạng xơ cứng mạch máu. Khi đường huyết duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các mạch máu bị tổn thương, thu hẹp và tạo điều kiện hình thành các mảng xơ vữa, chủ yếu là cholesterol và chất béo tích tụ trên thành mạch. Sự cứng và hẹp mạch khiến tim phải làm việc mạnh hơn để bơm máu, dẫn đến huyết áp tăng.
Bên cạnh đó, chức năng thận suy giảm cũng là nguyên nhân quan trọng. Lượng đường trong máu cao làm tổn thương các đơn vị lọc trong thận, gây suy giảm chức năng thận. Thận bị suy yếu sẽ giữ lại muối và nước trong cơ thể, làm tăng thể tích máu và gây tăng huyết áp.
Không chỉ vậy,  mức glucose cao trong máu làm giảm nồng độ nitric oxide (NO), một phân tử giúp mạch máu thư giãn và giãn nở. Khi nồng độ NO giảm, mạch máu có xu hướng co lại, góp phần làm tăng huyết áp.
Bệnh đái tháo đường cũng có thể ảnh hưởng đến các dây thần kinh điều khiển hoạt động của mạch máu và tim, làm gián đoạn tín hiệu thần kinh từ não đến các cơ quan, ảnh hưởng đến khả năng điều hòa huyết áp của cơ thể. 

Các yếu tố làm tăng huyết áp ở người tiểu đường

Đái tháo đường không phải là nguyên nhân duy nhất khiến huyết áp tăng cao. Khi kết hợp với các yếu tố nguy cơ khác, nguy cơ đau tim, đột quỵ ở người bệnh có thể tăng lên nhiều lần. Những yếu tố thường gặp bao gồm:

• Tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch, làm tăng khả năng mắc cả tiểu đường và huyết áp cao.
• Chế độ ăn uống thiếu lành mạnh, đặc biệt nhiều muối, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn.
• Lối sống ít vận động, khiến tim mạch và hệ tuần hoàn phải làm việc vất vả hơn.
• Tuổi tác, thừa cân hoặc béo phì, là những yếu tố thuận lợi cho huyết áp tăng.
• Thói quen xấu, như hút thuốc lá, uống rượu bia quá mức, làm hệ tim mạch chịu áp lực lớn.
• Bệnh lý đi kèm, ví dụ suy thận, hội chứng ngưng thở khi ngủ hay các bệnh mạn tính khác.

Như vậy, để phòng ngừa tăng huyết áp ở người mắc đái tháo đường, không chỉ cần kiểm soát đường huyết mà còn cần quản lý đồng thời các yếu tố nguy cơ này.

Nguy cơ khi đái tháo đường đi kèm huyết áp cao

Khi chỉ mắc một trong hai bệnh mạn tính này, người bệnh đã phải đối mặt với vô số khó khăn trong sinh hoạt và sức khỏe. Nhưng nếu đái tháo đường và tăng huyết áp xuất hiện cùng lúc, mức độ nguy hiểm sẽ tăng lên gấp nhiều lần vì chúng tác động qua lại và làm nặng thêm tổn thương trong cơ thể.
Đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch:
Xơ vữa động mạch xảy ra khi thành mạch bị dày lên, mất tính đàn hồi và lòng mạch bị thu hẹp. Tình trạng này làm giảm lượng máu đến tim và não, nguy hiểm hơn cả đau thắt ngực hay nhồi máu cơ tim.
Có bốn yếu tố chính thúc đẩy xơ vữa động mạch gồm:

• Tăng huyết áp
• Đái tháo đường
• Rối loạn lipid máu
• Béo phì

Xơ vữa động mạch do đái tháo đường kèm huyết áp cao gây ra

Bốn yếu tố này thường xuất hiện cùng nhau và được gọi là hội chứng chuyển hóa, khiến nguy cơ tắc nghẽn mạch máu, biến chứng tim mạch hoặc đột quỵ tăng vọt. Ở người đồng thời mắc tiểu đường và cao huyết áp, nguy cơ gặp biến cố tim mạch có thể cao hơn 6–7 lần so với người khỏe mạnh.
Tăng tốc độ xuất hiện các biến chứng đái tháo đường:
Khi huyết áp tăng không kiểm soát, các biến chứng của đái tháo đường cũng tiến triển nhanh và nghiêm trọng hơn, bao gồm:

• Tổn thương võng mạc, dễ dẫn đến giảm thị lực hoặc mù lòa.
• Tổn thương mạch máu nhỏ ở chi dưới, gây loét bàn chân hoặc hoại tử.
• Biến chứng thận, làm suy thận tiến triển nhanh hơn.

Khi kết hợp giữa đường huyết cao và áp lực máu lớn khiến hệ mạch máu của người bệnh bị tấn công từ hai phía, dẫn đến biến chứng xảy ra sớm hơn và khó điều trị hơn.

Cách phòng ngừa và điều trị huyết áp cho người tiểu đường

Không phải tất cả người mắc đái tháo đường đều sẽ bị tăng huyết áp. Nếu kiểm soát đường huyết tốt, duy trì cân nặng hợp lý, vận động đều đặn và ăn uống khoa học, bạn hoàn toàn có thể giảm đáng kể nguy cơ tăng huyết áp và các biến chứng nguy hiểm. Một số biện pháp dưới đây sẽ giúp bạn phòng ngừa hiệu quả:
1. Điều chỉnh chế độ ăn uống
Chế độ ăn là nền tảng quan trọng trong kiểm soát cả đường huyết lẫn huyết áp. Người bệnh nên lưu ý:

• Ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ: Ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, rau không tinh bột giúp ổn định đường huyết, cung cấp vitamin, khoáng chất và hỗ trợ no lâu, từ đó giảm thèm ăn và kiểm soát cân nặng.
• Hạn chế tối đa muối: Ăn nhạt, giảm nước mắm, nước tương, đồ hộp sẽ giúp duy trì huyết áp ổn định và giảm gánh nặng cho tim mạch.
• Áp dụng chế độ ăn DASH:

Theo khuyến nghị của ADA, chế độ ăn DASH phù hợp cho cả người đái tháo đường lẫn tăng huyết áp. Nguyên tắc chính của DASH gồm:

• Ít muối, ít chất béo bão hòa và cholesterol.
• Tăng cường trái cây, rau xanh, hạt và các sản phẩm sữa ít béo.
• Ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, thịt gia cầm và cá.
• Hạn chế thịt đỏ, nước ngọt, soda.
• Tăng thực phẩm giàu kali như chuối, khoai lang, bơ, rau bina để hỗ trợ ổn định huyết áp.

Để giảm tình trạng tăng huyết áp người tiểu đường nên ăn thực phẩm lành mạnh

2. Tập luyện thể dục thường xuyên
Vận động là phương pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả lớn trong kiểm soát đường huyết và huyết áp. Một số lợi ích gồm:

• Nâng cao sức khỏe tim mạch: Tập đều giúp tim hoạt động hiệu quả hơn, cải thiện tuần hoàn máu và giảm nguy cơ bệnh động mạch.
• Hỗ trợ duy trì cân nặng lý tưởng, giảm gánh nặng lên hệ tim mạch.
• Cải thiện độ nhạy insulin, giúp giảm đường huyết tốt hơn.
• Nhiều nghiên cứu cho thấy vận động thường xuyên có thể giảm chỉ số HbA1c, hỗ trợ kiểm soát bệnh lâu dài.

Lưu ý: Nếu bạn đang dùng insulin hoặc thuốc có thể gây hạ đường huyết, hãy trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu chương trình tập luyện.

3. Điều trị tăng huyết áp ở người có đái tháo đường
Bên cạnh việc thay đổi lối sống, nhiều bệnh nhân cần sử dụng thuốc để kiểm soát huyết áp, đặc biệt là người mắc tiểu đường vì nguy cơ biến chứng tim mạch cao hơn. Một số nhóm thuốc thường được chỉ định gồm:

• Thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitors): Enalapril, perindopril, captopril…
• Thuốc ức chế thụ thể angiotensin II (ARB): Losartan, candesartan…
• Thuốc chẹn kênh canxi (CCB): Amlodipine…
• Thuốc chẹn beta (Beta-blockers): Atenolol, bisoprolol…
• Thuốc lợi tiểu: Indapamide, furosemide…

Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe từng bệnh nhân và cần tuân theo chỉ định của bác sĩ để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

Xem thêm: 

Tại sao đái tháo đường làm tăng cholesterol trong máu?

Tại sao sau khi tập thể dục đường huyết tăng ở người tiểu đường?
 

Kết luận 

Tại sao đái tháo đường gây tăng huyết áp? Nguyên nhân chính là đường huyết cao kéo dài làm tổn thương mạch máu, giảm chức năng thận và thúc đẩy xơ vữa, khiến huyết áp tăng dần theo thời gian. Người tiểu đường còn chịu ảnh hưởng từ các yếu tố như thừa cân, ăn mặn, stress và ít vận động. 
Sự kết hợp của hai bệnh làm tăng mạnh nguy cơ tim mạch, đột quỵ và suy thận. Người bệnh cần kiểm soát đường huyết, duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống hợp lý, theo dõi huyết áp và dùng thuốc theo chỉ định để phòng ngừa và kiểm soát tình trạng này.