Tại sao đái tháo đường làm tăng cholesterol trong máu?

Khi mắc bệnh tiểu đường, nhiều người thắc mắc rằng “Tại sao đái tháo đường làm tăng cholesterol?”. Bởi không chỉ đường huyết cao, tình trạng rối loạn mỡ máu, đặc biệt là tăng cholesterol, cũng là nguyên nhân khiến người bệnh đối mặt với nhiều biến chứng tim mạch nguy hiểm. Vậy giữa đái tháo đường và cholesterol có mối liên hệ gì? Tại sao bệnh này lại làm tăng mỡ máu. Hãy cùng Thuốc Tiểu Đường tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.

Cholesterol là gì? 

Cholesterol là một dạng chất béo (lipid) do gan sản xuất ra và cũng được hấp thụ từ các thực phẩm có nguồn gốc động vật như thịt, trứng, sữa... Đây là thành phần không thể thiếu trong cơ thể, giúp hình thành màng tế bào, tạo ra hormone và hỗ trợ tổng hợp vitamin D.
Trong máu, cholesterol tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau, trong đó quan trọng nhất là HDL-C (cholesterol tốt), LDL-C (cholesterol xấu) và triglyceride, là một loại chất béo trung tính.
Cholesterol tốt (HDL-C): Giúp vệ sinh mạch máu bằng cách thu gom cholesterol dư thừa từ máu và đưa về gan để xử lý. Nhờ vậy, HDL giúp giảm hình thành mảng xơ vữa, bảo vệ tim mạch và giảm nguy cơ đột quỵ.
Cholesterol xấu (LDL-C): Khi LDL tăng cao, cholesterol dễ bám vào thành động mạch, hình thành các mảng xơ vữa khiến mạch máu hẹp và kém đàn hồi, đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh tim mạch.
Triglyceride: Là nguồn năng lượng dự trữ của cơ thể. Tuy nhiên, khi chỉ số triglyceride và LDL cùng tăng, nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc tai biến mạch máu não sẽ cao hơn đáng kể.
Khi lượng cholesterol toàn phần, LDL và triglyceride vượt mức cho phép, chúng sẽ dần tích tụ trong thành mạch. Theo thời gian, các mảng xơ vữa này làm mạch máu bị xơ cứng, thu hẹp, cản trở lưu thông máu, từ đó làm tăng nguy cơ tắc mạch, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Cholesterol là chất béo do gan sản xuất ra

Tại sao đái tháo đường làm tăng cholesterol?

Đái tháo đường là bệnh lý rối loạn chuyển hóa, đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết mạn tính do cơ thể thiếu insulin hoặc giảm khả năng đáp ứng với insulin. Đây là một trong những bệnh mạn tính phổ biến nhất hiện nay, chỉ đứng sau tim mạch và ung thư về mức độ phổ biến.
Theo các thống kê y học, có tới 70 – 90% người mắc đái tháo đường type 2 (thường gặp ở người trưởng thành) đồng thời bị rối loạn mỡ máu, đặc biệt là tăng cholesterol và triglycerid. Vậy mối liên hệ giữa đái tháo đường và cholesterol đến từ đâu?
Ở người bị đái tháo đường type 2, khi đường huyết không được kiểm soát ổn định, nồng độ insulin và glucose trong máu đều tăng cao. Insulin vốn là hormone giúp vận chuyển glucose vào tế bào để tạo năng lượng hoặc dự trữ dưới dạng glycogen trong gan. Tuy nhiên, khi lượng glycogen dự trữ đã đầy, glucose dư thừa sẽ được gan chuyển hóa thành acid béo. Những acid béo này tiếp tục được tổng hợp thành triglycerid và cholesterol, làm tăng nồng độ mỡ máu.
Không chỉ vậy, đường huyết cao kéo dài còn gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, khiến thành mạch dễ bị xơ cứng và bám dính các phân tử mỡ. Quá trình này thúc đẩy sự hình thành mảng xơ vữa, làm hẹp lòng mạch, cản trở lưu thông máu. Khi mạch máu bị tổn thương ở tim, người bệnh dễ gặp các biến chứng tim mạch như đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim. Nếu mạch máu não bị ảnh hưởng, nguy cơ tai biến hoặc đột quỵ cũng tăng cao.

Hậu quả khi đái tháo đường đi kèm cholesterol cao

Khi đái tháo đường đi kèm với cholesterol cao, hậu quả rất nghiêm trọng và gia tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, làm ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và tuổi thọ của người bệnh.
Đầu tiên, sự kết hợp giữa đái tháo đường và cholesterol cao góp phần làm hình thành các mảng xơ vữa trong thành mạch máu. Mảng xơ vữa này khiến động mạch trở nên hẹp và cứng lại, làm giảm lưu lượng máu đến các cơ quan quan trọng như tim và não. Tình trạng này làm tăng nguy cơ bị nhồi máu cơ tim, đau thắt ngực, đột quỵ và tai biến mạch máu não, là những biến chứng nặng nề có thể đe dọa tính mạng.​
Tiểu đường làm tổn thương tế bào nội mạc mạch máu, khiến cho thành mạch dễ bị tổn thương và tăng sự bám dính của các tế bào mỡ trong máu. Điều này không chỉ thúc đẩy quá trình xơ vữa mà còn làm tăng độ nhớt của máu, cản trở tuần hoàn và làm tăng khả năng tắc nghẽn mạch máu. Biến chứng này làm giảm hiệu quả vận chuyển oxy và dinh dưỡng, ảnh hưởng xấu đến chức năng tim và các cơ quan khác.​
Thứ ba, người đái tháo đường thường có sự rối loạn lipid máu đặc trưng như tăng triglyceride, tăng LDL cholesterol "xấu" và giảm HDL cholesterol "tốt". LDL cholesterol ở người bệnh thường có kích thước nhỏ và dễ bị oxy hóa, gây độc hơn cho thành mạch và tăng nguy cơ hình thành mảng bám xơ vữa. Rối loạn lipid này làm tăng nguy cơ các bệnh mạch vành, bệnh động mạch ngoại biên và tăng tỷ lệ đột quỵ sớm.​
Ngoài ra, sự kết hợp giữa cholesterol cao và đường huyết không kiểm soát còn làm tăng nguy cơ các biến chứng tiểu đường khác liên quan đến thận, mắt và thần kinh. Việc kiểm soát tốt cholesterol và đường huyết là yếu tố then chốt để giảm thiểu những hậu quả nặng nề này và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho người bệnh đái tháo đường.

Đái tháo đường đi kèm cholesterol cao sẽ gây xơ vữa động mạch 

Xem thêm: Cơ chế đái tháo đường gây suy thận mạn diễn ra như thế nào?

Cách kiểm soát đường huyết tốt cho người tiểu đường

Cách kiểm soát đường huyết tốt cho người tiểu đường bao gồm nhiều yếu tố phối hợp nhằm duy trì mức đường huyết ổn định, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống:
Theo dõi đường huyết thường xuyên: Người bệnh cần tự đo đường huyết tại nhà vào các thời điểm quan trọng như lúc đói, sau ăn 2 giờ, trước khi ngủ và sau khi vận động. Việc ghi lại nhật ký đường huyết giúp điều chỉnh kịp thời chế độ ăn, tập luyện và thuốc men theo hướng dẫn bác sĩ.
Chế độ ăn hợp lý: Hạn chế carbohydrate (tinh bột) tinh chế, ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp như ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, các loại đậu, trái cây tươi. Ăn đủ chất xơ giúp làm chậm hấp thu đường; đồng thời giảm chất béo xấu, muối và tránh thực phẩm chế biến sẵn.
Tập luyện thể dục đều đặn: Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần giúp tăng cường chuyển hóa glucose, cải thiện nhạy cảm insulin, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và tim mạch.
Kiểm soát cân nặng: Giữ cân nặng hợp lý giúp giảm tải cho cơ thể, cải thiện chuyển hóa và giảm đề kháng insulin.
Sử dụng thuốc đúng liều, đúng cách: Ngoài thay đổi lối sống, người bệnh cần tuân thủ dùng thuốc hạ đường huyết do bác sĩ kê đơn và tái khám định kỳ để điều chỉnh phác đồ phù hợp.
Quản lý stress và ngủ đủ giấc: Stress và thiếu ngủ làm tăng hormone gây tăng đường huyết nên cần kiểm soát tâm lý và có giấc ngủ khoa học.
Uống đủ nước và tránh các thói quen xấu như hút thuốc, uống rượu bia để bảo vệ gan, thận và hệ tim mạch.

Xem thêm: Tìm hiểu cách điều trị bệnh tiểu đường hiệu quả

Kết luận

Tại sao đái tháo đường làm tăng cholesterol trong máu? Câu trả lời nằm ở sự rối loạn chuyển hóa do kháng insulin, gan hoạt động quá mức và lối sống chưa khoa học. Khi đái tháo đường đi kèm với rối loạn lipid máu, nguy cơ biến chứng tim mạch và tổn thương cơ quan tăng gấp nhiều lần. Do đó, việc kiểm soát đường huyết ổn định, duy trì lối sống lành mạnh và theo dõi sức khỏe định kỳ chính là yếu tố giúp người bệnh sống khỏe mạnh, giảm thiểu nguy cơ từ cả tiểu đường và cholesterol cao.