Biến chứng tiểu đường đến xương khớp: Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Biến chứng tiểu đường đến xương khớp là một trong những hậu quả âm thầm nhưng nguy hiểm, ảnh hưởng đến hơn 50% người mắc bệnh đái tháo đường. Tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến mạch máu, thần kinh mà còn gây tổn thương hệ cơ xương khớp, khiến người bệnh đau nhức, hạn chế vận động và giảm chất lượng cuộc sống. Bài viết này, Thuốc Tiểu Đường sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa hiệu quả các biến chứng xương khớp do tiểu đường gây ra.

Biến chứng tiểu đường đến xương khớp là gì?

Bệnh tiểu đường ngoài ảnh hưởng đến hệ tim mạch, thần kinh, thị giác hay thận thì còn tác động trực tiếp đến hệ xương khớp. Khi lượng đường trong máu tăng cao kéo dài, các protein trong mô liên kết, sụn, xương và gân có thể bị glycosyl hóa, tức là gắn kết bất thường với đường. Hiện tượng này làm cho các mô trở nên cứng, kém linh hoạt, giảm khả năng đàn hồi và dễ tổn thương.
Theo các nghiên cứu y học, biến chứng tiểu đường đến xương khớp chiếm tỷ lệ khá cao, đặc biệt ở người bệnh tiểu đường type 2, người cao tuổi hoặc người kiểm soát đường huyết kém. Hệ cơ, xương, khớp bị ảnh hưởng khiến người bệnh gặp khó khăn khi vận động, tăng nguy cơ té ngã, loãng xương và đau khớp mạn tính.

Biến chứng tiểu đường đến xương khớp

Nguyên nhân gây biến chứng tiểu đường đến xương khớp

Có nhiều cơ chế sinh học giải thích vì sao người bị tiểu đường dễ gặp biến chứng về xương khớp, trong đó các nguyên nhân chính bao gồm:

• Đường huyết cao kéo dài: Mức đường huyết tăng cao gây tổn thương mạch máu và dây thần kinh, làm giảm cung cấp máu và dinh dưỡng đến các mô xương khớp, khiến chúng dễ bị tổn thương, thoái hóa, suy giảm khả năng phục hồi và tái tạo.​
• Tổn thương dây thần kinh: Gây giảm cảm giác và khả năng phản hồi ở các khớp, làm người bệnh không nhận ra sớm các bất thường, dẫn đến tổn thương nghiêm trọng hơn.​
• Viêm mạn tính: Tình trạng viêm kéo dài làm tổn thương các tế bào sụn và xương, thúc đẩy quá trình thoái hóa khớp, kết hợp với tăng oxy hóa gây thiệt hại thêm cho mô xương khớp.​
• Rối loạn chuyển hóa: Tiểu đường gây rối loạn chuyển hóa đường, chất béo và chất đạm dẫn đến lắng đọng collagen tại các khớp, làm co rút khớp và khó vận động.​
• Hệ miễn dịch suy giảm: Kèm theo môi trường đường máu cao làm tăng nguy cơ viêm khớp và các vấn đề xương khớp khác.​
• Thừa cân: Tạo áp lực lên các khớp xương, làm tăng nguy cơ tổn thương và thoái hóa khớp, đặc biệt ở người tiểu đường type 2.​
• Mật độ xương thấp: Người tiểu đường có nguy cơ loãng xương cao hơn, làm tăng nguy cơ gãy xương và các biến chứng xương khớp khác.

Các biến chứng xương khớp thường gặp ở người tiểu đường

Sau đây là những biến chứng xương khớp phổ biến nhất ở người bệnh tiểu đường, bạn nên nắm rõ để nhận biết sớm và điều trị kịp thời.

1. Loãng xương

Loãng xương là tình trạng mật độ xương giảm, khiến xương trở nên mỏng manh và dễ gãy. Ở người tiểu đường, nguy cơ loãng xương tăng cao do quá trình chuyển hóa canxi bị rối loạn, cùng với tác động của insulin và các hormone khác lên tế bào xương. Hơn nữa, đường huyết cao kéo dài gây tổn thương mạch máu, làm giảm khả năng nuôi dưỡng xương, dẫn đến giảm tái tạo xương và tăng nguy cơ gãy xương. 
Triệu chứng loãng xương ở người tiểu đường thường âm thầm, ít biểu hiện ra ngoài, vì vậy cần kiểm tra mật độ xương định kỳ. Phòng ngừa và điều trị bao gồm kiểm soát tốt đường huyết, bổ sung canxi và vitamin D, tập luyện thể lực đều đặn, tránh các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, uống rượu.

Loãng xương

2. Thoái hóa khớp

Thoái hóa khớp là bệnh lý thoái hóa gây tổn thương sụn khớp và xương dưới sụn, dẫn đến đau nhức và hạn chế vận động. Người bị tiểu đường thường có cấu trúc và chức năng khớp kém do tổn thương dây chằng, viêm mạn tính và rối loạn chuyển hóa. Các tổn thương mạch máu do đường huyết cao làm giảm lưu thông máu đến khớp, khiến quá trình sửa chữa bị chậm lại. 
Triệu chứng phổ biến là đau khớp, cứng khớp vào buổi sáng và khi vận động nhiều. Kiểm soát tốt đường huyết, duy trì cân nặng hợp lý, vận động nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội giúp giảm triệu chứng thoái hóa khớp hiệu quả.

3. Viêm khớp dạng thấp

Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn gây viêm màng hoạt dịch, dẫn đến đau khớp, sưng, đỏ và biến dạng khớp. Người tiểu đường có nguy cơ mắc đồng thời viêm khớp dạng thấp cao hơn do hệ miễn dịch bị ảnh hưởng và tình trạng viêm mạn tính kéo dài trong cơ thể. 
Viêm khớp dạng thấp ở bệnh nhân tiểu đường thường làm tăng mức độ tổn thương khớp và dẫn đến suy giảm chức năng vận động nghiêm trọng. Do đó, việc phối hợp điều trị cả tiểu đường lẫn viêm khớp dạng thấp, bao gồm sử dụng thuốc điều hòa miễn dịch và kiểm soát đường huyết chặt chẽ, là vô cùng quan trọng để ngăn ngừa biến chứng.

4. Hội chứng ống cổ tay

Hội chứng ống cổ tay xảy ra khi dây thần kinh giữa bị chèn ép trong ống cổ tay, gây ra triệu chứng tê, ngứa, đau và yếu bàn tay. Ở người tiểu đường, tổn thương thần kinh ngoại biên và phù nề mô mềm làm tăng nguy cơ mắc hội chứng này. 
Triệu chứng thường xảy ra vào ban đêm, ảnh hưởng đến chức năng sinh hoạt hằng ngày như cầm nắm đồ vật, đánh máy. Điều trị hội chứng ống cổ tay ở người tiểu đường cần kiểm soát tốt đường huyết, kết hợp vật lý trị liệu và, nếu cần thiết, phẫu thuật giảm áp để bảo vệ dây thần kinh.

Hội chứng ống cổ tay

5. Khớp Charcot

Khớp Charcot là một biến chứng nghiêm trọng, thường ảnh hưởng đến khớp bàn chân và làm mất tính ổn định. Nguyên nhân chính là do tổn thương thần kinh ngoại biên ở người tiểu đường, làm giảm cảm giác đau và phản xạ bảo vệ, gây ra tổn thương không được phát hiện và điều trị kịp thời. 
Biểu hiện của khớp Charcot gồm sưng tấy, đỏ, nhiệt độ vùng khớp tăng và biến dạng nghiêm trọng nếu không can thiệp. Việc phát hiện sớm qua thăm khám cơ xương khớp và hình ảnh học là rất quan trọng. Điều trị tập trung vào bất động khớp, sử dụng giày chỉnh hình và kiểm soát đường huyết chặt chẽ để hạn chế tiến triển.

6. Hội chứng cứng khớp vai

Hội chứng cứng khớp vai, hay còn gọi là vai đông cứng, rất phổ biến ở người tiểu đường với tỷ lệ mắc cao hơn nhiều so với người bình thường. Tình trạng này gây đau nhức dai dẳng, kèm theo cứng khớp và giảm phạm vi chuyển động của vai, ảnh hưởng nặng nề đến sinh hoạt và công việc. 
Nguyên nhân chủ yếu là do tổn thương mô liên kết, viêm và xơ hóa quanh khớp vai dưới tác động của đường huyết cao. Phương pháp điều trị gồm vật lý trị liệu, thuốc giảm đau và trong trường hợp nặng có thể cần tiêm corticosteroid hoặc can thiệp ngoại khoa.

7. Hội chứng bàn tay cứng/ngón tay cò súng

Ngón tay cò súng và bàn tay cứng là biến chứng do tổn thương gân, bao gân và mô mềm quanh ngón tay ở người tiểu đường. Tình trạng này khiến ngón tay đau, co cứng, khó duỗi thẳng, gây ảnh hưởng lớn đến chức năng cầm nắm. 
Nguyên nhân liên quan đến tình trạng viêm mạn tính và sự tích tụ các sản phẩm chuyển hóa trong mô liên kết do đường huyết cao. Việc tập luyện nhẹ nhàng, duy trì mức đường huyết ổn định và áp dụng vật lý trị liệu giúp giảm triệu chứng và cải thiện chức năng tay.

Hội chứng ngón tay cò súng

Xem thêm: Hậu quả của bệnh tiểu đường: Những biến chứng nguy hiểm cần biết

Dấu hiệu nhận biết biến chứng tiểu đường đến xương khớp

Dấu hiệu nhận biết biến chứng tiểu đường đến xương khớp có thể khá đa dạng và dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề xương khớp khác. Tuy nhiên, thông qua các triệu chứng cụ thể, người bệnh có thể phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo để tránh tình trạng bệnh nặng hơn. Dưới đây là các dấu hiệu chính:

• Co quắp, cứng khớp, khó vận động

Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như khó co duỗi các ngón tay, bàn tay hoặc các khớp nhỏ như khớp gối, vai, cổ tay, cổ chân.
Đặc biệt, các khớp có thể cứng đơ, hạn chế cử động, ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt hàng ngày.
Triệu chứng này thường không sưng tấy rõ hoặc không có dấu hiệu viêm rõ rệt như nóng, đỏ, sưng phù, khác với các bệnh khớp khác.​

• Đau âm ỉ hoặc kiểu đau dọc xương, lan rộng

Người mắc biến chứng xương khớp do tiểu đường có thể cảm thấy đau nhẹ, kéo dài hoặc âm ỉ dọc theo cột sống, khớp hoặc thắt lưng.
Đặc biệt, có thể kèm theo cảm giác nhức trong xương, lan ra hai bên, khiến người bệnh cảm thấy mỏi mệt, khó chịu, nhất là khi vận động hoặc vào ban đêm.​

• Tê liệt, cảm giác ngứa ran bàn chân hoặc bàn tay

Dấu hiệu này đặc trưng của tổn thương thần kinh ngoại biên do tiểu đường gây ra, có thể đi kèm các cảm giác tê, râm ran, mất cảm giác hoặc giác mặt không rõ ràng tại các vùng chi.
Triệu chứng này thường tăng lên khi vận động hoặc nằm lâu, ảnh hưởng lớn đến cảm giác và khả năng phản xạ của các khớp, tay, chân.​

• Khớp sưng, phù, mất ổn định hoặc biến dạng

Một số người có thể xuất hiện các biểu hiện sưng tấy, biến dạng khớp, hoặc cảm thấy khớp không còn vững vàng khi vận động, liên quan đến các hội chứng như hội chứng ống cổ tay, hội chứng bàn chân bẹt hoặc hội chứng vai cứng.
Trong giai đoạn muộn, có thể có teo cơ, phù nề rõ rệt, ảnh hưởng đến chức năng vận động của khớp.​

• Các biểu hiện riêng biệt của từng biến chứng

Hội chứng vai tay: đau dọc từ vai xuống bàn tay, kèm theo teo cơ, sưng phù hoặc bàn tay đổi màu.
Hội chứng ống cổ tay, cổ chân: tê, đau nhức, khó cử động, đặc biệt các động tác gấp duỗi hoặc cầm nắm đồ vật gặp khó khăn.
Hội chứng ngón tay cò súng, bàn tay cứng: khó duỗi thẳng ngón tay, gây đau và hạn chế linh hoạt của bàn tay.​

• Phản ứng của triệu chứng khi nghỉ ngơi hoặc vận động

Các dấu hiệu thường tăng khi vận động nhiều, giảm khi nghỉ ngơi, nhưng cơn đau âm ỉ hoặc cứng khớp vẫn còn kéo dài, đặc biệt vào buổi sáng hoặc ban đêm.

Cách phòng ngừa biến chứng tiểu đường đến xương khớp

Cách phòng ngừa biến chứng tiểu đường đến xương khớp bao gồm những biện pháp quan trọng giúp kiểm soát đường huyết và bảo vệ sức khỏe xương khớp, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh:
Kiểm soát đường huyết chặt chẽ:

• Cần theo dõi thường xuyên và duy trì đường huyết trong mức ổn định theo chỉ dẫn của bác sĩ, tránh biến động mạnh gây tổn thương mạch máu và thần kinh, nguyên nhân chính dẫn tới biến chứng xương khớp.
• Sử dụng thuốc điều trị tiểu đường đúng liều, đúng cách, kết hợp chế độ ăn và tập luyện phù hợp.​

Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh:

• Ăn nhiều rau xanh, thực phẩm giàu canxi như sữa ít đường, cá, đậu phụ, hạnh nhân, rau có màu xanh đậm để tăng cường chắc khỏe xương tránh loãng xương.
• Hạn chế tinh bột, đường, thực phẩm chứa chỉ số đường huyết cao nhằm duy trì mức glucose ổn định trong máu.
• Bổ sung đủ vitamin D hỗ trợ hấp thu canxi và giảm nguy cơ bệnh lý xương khớp.​

Tập luyện thể dục phù hợp:

• Lựa chọn các bài tập nhẹ nhàng, ít áp lực lên khớp như đi bộ, bơi lội, tập đạp xe đạp trên không để duy trì sự linh hoạt và sức khỏe của khớp.
• Đối với các biến chứng bàn tay, bàn chân và vai, nên thực hiện các bài tập vận động, cử động khớp theo hướng dẫn chuyên khoa để giảm cứng khớp và đau nhức.​

Nên tập các bài tập thể dục nhẹ nhàng để giảm nguy cơ biến chứng

Giữ cân nặng hợp lý:

• Thừa cân, béo phì làm gia tăng áp lực lên các khớp xương, thúc đẩy nhanh quá trình thoái hóa khớp và các bệnh cơ xương khớp khác.
• Người tiểu đường nên duy trì cân nặng trong mức BMI hợp lý bằng chế độ ăn kiểm soát và rèn luyện sức khỏe đều đặn.​

Thăm khám và điều trị sớm các vấn đề xương khớp:

• Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau, cứng khớp, tê bì hoặc hạn chế vận động, cần đi khám chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
• Bác sĩ có thể kê thuốc giảm đau, chống viêm hoặc bổ sung glucosamin, canxi hỗ trợ bảo vệ khớp và giảm tiến triển bệnh.​

Tránh các chấn thương và tổn thương khớp:

• Người bệnh nên tránh các tư thế hoặc vận động gây áp lực quá lớn lên khớp, không mang vác vật nặng quá sức.
• Giữ vệ sinh, chăm sóc bàn chân và tay để phòng nguy cơ nhiễm trùng, loét do biến chứng thần kinh ngoại biên.​

Sử dụng thảo dược và thực phẩm chức năng đúng cách:

• Một số thảo dược hỗ trợ tiểu đường và xương khớp có thể được dùng theo chỉ dẫn bác sĩ nhằm tăng hiệu quả điều trị và phòng ngừa biến chứng.
• Tuy nhiên, cần thận trọng và chỉ dùng khi có tư vấn y tế để tránh tương tác thuốc hoặc tác dụng phụ không mong muốn.

Xem thêm: Biến chứng thần kinh của bệnh tiểu đường: Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị

Kết luận

Biến chứng tiểu đường đến xương khớp là một lời cảnh báo về sự tàn phá âm thầm của đường huyết cao lên toàn bộ cơ thể. Từ loãng xương, thoái hóa khớp cho đến khớp Charcot, các biến chứng này không chỉ gây đau đớn mà còn đe dọa trực tiếp đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống. Bằng cách kiểm soát tốt đường huyết, duy trì lối sống khoa học và thăm khám định kỳ, người bệnh hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa, làm chậm hoặc ngăn chặn sự tiến triển của các vấn đề xương khớp, từ đó sống khỏe mạnh và linh hoạt hơn với bệnh tiểu đường.