Biến chứng tiểu đường ở chân: Dấu hiệu và mức độ nguy hiểm

Biến chứng tiểu đường ở chân là tình trạng tổn thương thần kinh, mạch máu và mô bàn chân ở người đái tháo đường. Tình trạng này có thể gây loét, nhiễm trùng và dẫn đến cắt cụt chi nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Nhận biết sớm và phòng ngừa đúng cách sẽ giúp bạn bảo vệ đôi chân và duy trì chất lượng cuộc sống bền vững. Cùng Thuốc Tiểu Đường điểm qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn về nguyên nhân và mức độ nguy hiểm của bàn chân đái tháo đường. 

Biến chứng tiểu đường ở chân là gì?

Biến chứng tiểu đường ở chân xuất phát từ sự suy giảm tuần hoàn và tổn thương thần kinh kéo dài. Khi đường huyết không được kiểm soát tốt, các mạch máu nhỏ và lớn ở chân dễ bị xơ vữa, hẹp dần, làm giảm lượng máu nuôi dưỡng mô. 
Đồng thời, tổn thương thần kinh ngoại biên còn có thể khiến người bệnh mất hoặc giảm cảm giác đau, nóng, lạnh, dẫn đến tình trạng rối loạn dinh dưỡng ở mô, xương khớp bị biến dạng và tăng nguy cơ viêm xương. Những yếu tố này đã tạo điều kiện cho các vết trầy xước, loét bàn chân hình thành và khó lành, đặc biệt dễ bị nhiễm trùng.
Biến chứng bàn chân đái tháo đường ngoài xuất hiện ở người mắc bệnh lâu năm thì còn có thể xảy ra ngay từ giai đoạn sớm nếu việc kiểm soát đường huyết chưa hiệu quả. Trong đó, nhiễm trùng là yếu tố trầm trọng hơn tiểu đường ở chân, khiến tổn thương lan rộng nhanh, tăng nguy cơ hoại tử và thậm chí phải cắt cụt chi. 

Biến chứng tiểu đường ở chân hình thành do đường huyết cao

Nguyên nhân gây biến chứng tiểu đường ở chân

Biến chứng tiểu đường ở chân hình thành từ nhiều yếu tố bệnh lý kết hợp, trong đó phổ biến nhất là tổn thương thần kinh, rối loạn tuần hoàn và nguy cơ nhiễm trùng kéo dài. Các nguyên nhân bao gồm:

• Rối loạn mạch máu và tuần hoàn kém

Tiểu đường làm hẹp các mạch máu nhỏ ở chân, khiến cho lượng máu giàu oxy và chất dinh dưỡng không thể đến để nuôi dưỡng mô và chữa lành vết thương. Do đó, một vết trầy xước nhỏ ở người bình thường có thể lành sau 2-3 ngày nhưng với người bị biến chứng tiểu đường ở chân, nó có thể tồn tại hàng tháng trời và chuyển biến thành loét. 

• Tổn thương thần kinh ngoại biên

Đường huyết cao làm hỏng lớp bao Myelin bảo vệ dây thần kinh. Khi dây thần kinh ở bàn chân bị tổn thương, người bệnh sẽ mất cảm giác đau, nóng, lạnh. Điều này dẫn đến việc họ không biết mình bị thương (do giẫm phải đinh, đá sỏi hoặc đi giày quá chật) cho đến khi vết thương đã nhiễm trùng nặng.

• Nguy cơ nhiễm trùng cao

Môi trường đường huyết cao tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Chỉ một vết thương nhỏ ở bàn chân cũng có thể nhanh chóng nhiễm trùng, lan rộng và gây loét sâu. Nếu bạn không điều trị, biến chứng tiểu đường ở chân có thể dẫn đến hoại tử và làm tăng nguy cơ phải cắt cụt chi. 

• Hình thành vết chai và áp lực kéo dài ở bàn chân

Do dây thần kinh điều khiển cơ bị hỏng, các cơ ở chân trở nên yếu và mất cân bằng. Điều này khiến cấu trúc xương bàn chân thay đổi, tạo ra các điểm tì đè bất thường. Tại những điểm này, da sẽ chai sần, nứt nẻ và hình thành ổ loét.

Dấu hiệu nhận biết sớm biến chứng tiểu đường ở chân

Nhận diện sớm các dấu hiệu của biến chứng tiểu đường ở chân có thể điều trị kịp thời, hạn chế dẫn tới mức độ nguy hiểm là cắt cụt chi. Bạn không nên đợi đến khi vết loét lớn mới đi khám, hãy chú ý ngay từ những triệu chứng sau đây:
Tổn thương thần kinh:

• Cảm giác tê bì, ngứa, kiến bò hoặc cảm giác như kim châm.
• Mất cảm giác: Không nhận biết được đau, nóng, lạnh hoặc vết thương nhỏ, giúp giảm khả năng tự vệ.
• Đau nhói hoặc cảm giác lạ ở bàn chân.

Cảm giác tê bì ở tay cũng là dấu hiệu nhận biết biến chứng tiểu đường ở chân

Vấn đề về da:

• Da khô, bong tróc, đặc biệt ở gót chân.
• Thay đổi màu sắc da: Sậm màu hơn, có đốm tăng sắc tố.
• Móng chân dày, dễ gãy, mọc ngược.
• Xuất hiện phồng rộp, vết chai sần hoặc các nốt sần.

Vấn đề tuần hoàn máu:

• Sưng ở bàn chân, mắt cá chân.
• Chân lạnh, thay đổi nhiệt độ.
• Vết thương chậm lành.

Dấu hiệu nhiễm trùng:

• Vết thương đỏ, sưng, chảy dịch có mủ, có mùi hôi.
• Sốt, ớn lạnh.

Biến chứng tiểu đường ở chân nguy hiểm như thế nào?

Mức độ nguy hiểm của biến chứng bàn chân đái tháo đường không chỉ dừng lại ở cơn đau mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng. Sau đây là một số biến chứng tiểu đường ở chân:

Loét chân

Loét chân xảy ra do mất cảm giác khiến người bệnh không nhận ra vết thương nhỏ từ giày dép, trầy xước hoặc áp lực lặp lại. Những vết loét thường xuất hiện ở gan bàn chân, đầu ngón chân hoặc cạnh chân, dễ tiến triển thành vết thương hở lâu lành vì giảm lưu thông máu. Nếu không điều trị kịp thời, loét có thể lan rộng, gây đau đớn kéo dài và tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng.

Hoại tử

Hoại tử xảy ra khi nhiễm trùng không kiểm soát gây chết mô do thiếu oxy và dưỡng chất từ mạch máu bị hẹp. Da vùng bị ảnh hưởng chuyển màu tím, đen hoặc xanh, kèm mùi hôi và hoại tử lan rộng nếu không cắt bỏ phần mô chết. Đây là biến chứng tiểu đường nghiêm trọng nhất, thường dẫn đến cắt cụt chi dưới để ngăn nhiễm trùng toàn thân (nhiễm trùng huyết).

Biến chứng tiểu đường ở chân gây hoại tử 

Biến dạng chân

Tổn thương thần kinh lâu dài gây teo cơ, yếu cơ và biến dạng như ngón chân khoằm, ngón cái lệch hoặc dịch chuyển xương. Những thay đổi này làm chân dễ tổn thương hơn, tăng áp lực cục bộ và nguy cơ loét tái phát. Biến dạng thường không hồi phục hoàn toàn, đòi hỏi nẹp chỉnh hình hoặc phẫu thuật để cải thiện chức năng di chuyển.

Bàn chân Charcot

Bàn chân Charcot là tình trạng xương khớp bị phá hủy do mất cảm giác, gây gãy xương lặp lại mà không đau, dẫn đến biến dạng bàn chân phẳng, vòm chân sụp. Giai đoạn đầu có sưng nóng, sau đó chân biến dạng nghiêm trọng như bàn chân đá. Biến chứng này cần nghỉ ngơi tuyệt đối, bó bột và kiểm soát đường huyết để tránh cắt cụt.

Xem thêm: Biến chứng tiểu đường ở da và nguyên nhân hình thành

Cách phòng ngừa biến chứng bàn chân đái tháo đường

Phòng ngừa biến chứng bàn chân đái tháo đường tập trung vào kiểm soát đường huyết chặt chẽ và chăm sóc chân hàng ngày để tránh tổn thương thần kinh, mạch máu. Những biện pháp đơn giản nhưng kiên trì giúp giảm đáng kể nguy cơ loét, nhiễm trùng và cắt cụt chi. Sau đây là một số cách ngừa biến chứng tiểu đường bạn có thể tham khảo:

• Kiểm tra chân mỗi ngày

Hãy dùng một chiếc gương nhỏ để quan sát lòng bàn chân hoặc nhờ người thân kiểm tra giúp. Tìm kiếm các vết đỏ, vết phồng rộp, vết cắt hoặc sự thay đổi màu sắc móng.

• Chăm sóc chân hàng ngày

Rửa chân bằng nước ấm (không quá 37°C) và xà phòng dịu nhẹ mỗi tối, lau khô kỹ đặc biệt giữa các kẽ ngón để tránh nấm. Bôi kem dưỡng ẩm để tránh nứt nẻ, nhưng tuyệt đối không bôi vào kẽ ngón chân. Tránh tự cắt móng chân bằng kéo sắc, thay vào đó dùng dụng cụ chuyên dụng hoặc nhờ chuyên viên.

• Chọn giày dép phù hợp

Mang giày kín mũi, đế mềm, vừa vặn, kiểm tra bên trong để loại bỏ vật lạ trước khi dùng, tránh dép lê hoặc đi chân trần. Luôn mặc tất cotton sạch, không co thắt cổ chân, thay hàng ngày để giữ chân khô thoáng và bảo vệ da. Giày dép đúng giúp phân bổ áp lực đều, giảm nguy cơ loét do ma sát.

• Tăng lưu thông máu

Không ngồi bắt chéo chân lâu, thường xuyên cử động ngón chân và mắt cá 5 phút mỗi giờ khi ngồi. Nâng chân cao khi nằm và massage nhẹ nhàng từ dưới lên để kích thích tuần hoàn. Tập các bài vận động bàn chân như xoay cổ chân giúp ngăn ngừa tê bì và biến dạng.

• Kiểm soát đường huyết

Duy trì đường huyết ổn định bằng cách uống thuốc đúng chỉ định, đo đường huyết định kỳ và tuân thủ chế độ ăn ít đường, giàu chất xơ. Kết hợp tập luyện nhẹ nhàng như đi bộ 30 phút mỗi ngày để cải thiện tuần hoàn máu và giảm tổn thương thần kinh. Kiểm soát tốt giúp giảm tới 50% nguy cơ biến chứng chân theo các nghiên cứu lâm sàng.

• Khám định kỳ

Thăm khám bác sĩ nội tiết và chuyên khoa chân tiểu đường ít nhất 1-2 lần/năm để tầm soát tổn thương thần kinh, mạch máu bằng xét nghiệm đơn giản. Phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ như bàn chân Charcot giúp can thiệp kịp thời. Theo dõi chặt nếu có tiền sử hút thuốc hoặc bệnh lý mạch máu ngoại biên.

Xem thêm: 

Bị tiểu đường bao lâu thì biến chứng và cách phòng ngừa hiệu quả

Người bệnh tiểu đường bị phù chân: Nguyên nhân và cách giảm sưng hiệu quả

Kết luận

Biến chứng tiểu đường ở chân là biến chứng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách. Việc kiểm soát tốt đường huyết, chăm sóc bàn chân hằng ngày và thăm khám định kỳ sẽ giúp người bệnh giảm đáng kể nguy cơ loét chân, nhiễm trùng và cắt cụt chi. Chủ động bảo vệ đôi chân chính là cách hiệu quả nhất để nâng cao chất lượng sống cho người mắc đái tháo đường.