Tai biến mạch máu não ở người tiểu đường do đâu gây ra?

Tai biến mạch máu não ở người tiểu đường là biến chứng nguy hiểm xảy ra khi đường huyết tăng cao kéo dài làm tổn thương mạch máu não, tăng nguy cơ tắc nghẽn hoặc xuất huyết não. Nếu không kiểm soát tốt bệnh tiểu đường, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ đột quỵ, liệt vận động, suy giảm trí nhớ và thậm chí tử vong. Vì vậy, hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và cách phòng ngừa sẽ giúp người bệnh bảo vệ sức khỏe hiệu quả hơn. Cùng Thuốc Tiểu Đường tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn nhé.

Tai biến mạch máu não là gì? 

Tai biến mạch máu não, còn gọi là đột quỵ não, là tình trạng lưu lượng máu lên não bị gián đoạn đột ngột khiến tế bào não thiếu oxy và dưỡng chất. Chỉ trong vài phút, tế bào não có thể bị tổn thương nghiêm trọng hoặc chết đi nếu không được cấp cứu kịp thời.

Tai biến mạch máu não thường xảy ra dưới 2 dạng chính:

• Nhồi máu não

Nhồi máu não là dạng phổ biến nhất, xảy ra khi mạch máu não bị tắc nghẽn bởi cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. Máu không thể lưu thông đến não khiến vùng não liên quan bị tổn thương. Người bị tiểu đường có nguy cơ nhồi máu não cao hơn do lượng đường trong máu tăng kéo dài làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.

Tai biến mạch máu não là tình trạng lưu lượng máu lên não bị gián đoạn 

• Xuất huyết não

Xuất huyết não xảy ra khi mạch máu não bị vỡ, khiến máu tràn vào nhu mô não. Tình trạng này thường liên quan đến tăng huyết áp kéo dài hoặc thành mạch yếu. Ở người tiểu đường, nguy cơ xuất huyết não tăng lên khi bệnh nhân đồng thời mắc tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu.

Dấu hiệu nhận biết tai biến mạch máu não

Một số dấu hiệu cảnh báo sớm cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Méo miệng, lệch mặt
• Yếu hoặc tê liệt tay chân một bên cơ thể
• Nói khó, nói ngọng
• Chóng mặt, mất thăng bằng
• Đau đầu dữ dội bất thường
• Mờ mắt hoặc mất thị lực đột ngột

Khi xuất hiện các triệu chứng này, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để giảm nguy cơ tử vong và di chứng.

Nguyên nhân tai biến mạch máu não ở người tiểu đường 

Tiểu đường (đái tháo đường) là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc tai biến mạch máu não ở người tiểu đường. Khi lượng đường trong máu tăng cao kéo dài, lớp nội mạc bên trong thành mạch sẽ bị tổn thương sớm và dần mất đi khả năng bảo vệ tự nhiên. Đây chính là điều kiện thuận lợi để cholesterol xấu và các chất béo tích tụ trong lòng mạch máu.

Theo thời gian, các mảng xơ vữa hình thành và bám vào thành động mạch, khiến lòng mạch bị thu hẹp, cản trở quá trình lưu thông máu lên não. Không chỉ vậy, tình trạng viêm và rối loạn chức năng mạch máu còn làm tăng khả năng kết dính tiểu cầu, từ đó hình thành cục máu đông trong lòng mạch.

Đây là nguyên nhân phổ biến dẫn đến hiện tượng tắc nghẽn mạch máu đột ngột, gây nhồi máu não, nhồi máu cơ tim hoặc các cơn thiếu máu não thoáng qua. Chính vì thế, tai biến mạch máu não ở người tiểu đường thường xảy ra âm thầm nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.

Ngoài ra, đường huyết tăng cao kéo dài còn khiến thành mạch trở nên kém đàn hồi, dễ co thắt và tổn thương hơn bình thường. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến mạch máu não mà còn gây ra hàng loạt biến chứng nguy hiểm khác như viêm tắc động mạch chi, suy tim, tổn thương thận hay thậm chí hoại tử chi.

Vì vậy, người mắc đái tháo đường cần kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và mỡ máu để hạn chế nguy cơ tai biến mạch máu não ở người tiểu đường, đồng thời bảo vệ sức khỏe tim mạch và hệ tuần hoàn lâu dài.

Các yếu tố cộng hưởng làm tăng nguy cơ tai biến

Người mắc đái tháo đường không chỉ đối mặt với tình trạng rối loạn đường huyết mà còn có nguy cơ cao gặp các biến chứng tim mạch nguy hiểm. Trong đó, tai biến mạch máu não ở người tiểu đường thường xuất hiện khi bệnh nhân đồng thời tồn tại nhiều yếu tố nguy cơ sau:

• Lười vận động, ít tập thể dục

Thói quen ngồi nhiều, ít vận động khiến quá trình trao đổi chất diễn ra chậm hơn, làm mỡ thừa và cholesterol dễ tích tụ trong máu. Khi lượng mỡ này bám vào thành động mạch, mạch máu sẽ dần bị xơ vữa và hẹp lại, cản trở lưu thông máu lên não. Đây là yếu tố làm gia tăng nguy cơ tai biến mạch máu não ở người tiểu đường nếu không được kiểm soát sớm.

Lười vận động là yếu tố dễ tăng nguy cơ tai biến ở người tiểu đường 

• Tăng huyết áp

Cao huyết áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tổn thương mạch máu não. Áp lực máu tăng cao liên tục khiến thành mạch mất độ đàn hồi, dễ nứt vỡ hoặc tắc nghẽn. Đối với người mắc tiểu đường, tình trạng này càng nguy hiểm hơn vì mạch máu vốn đã bị suy yếu do đường huyết tăng cao kéo dài.

• Yếu tố di truyền

Nếu trong gia đình có người từng mắc tai biến mạch máu não, bệnh tim mạch hoặc đột quỵ thì nguy cơ mắc bệnh của các thành viên khác cũng sẽ cao hơn. Khi kết hợp với bệnh tiểu đường, yếu tố di truyền càng làm tăng khả năng xuất hiện biến chứng nguy hiểm liên quan đến mạch máu não.

• Rối loạn mỡ máu

Phần lớn bệnh nhân tiểu đường thường đi kèm tình trạng mỡ máu cao. Nồng độ cholesterol và triglyceride tăng kéo dài sẽ thúc đẩy quá trình hình thành các mảng xơ vữa trong lòng mạch. Khi mạch máu bị tắc nghẽn hoặc xuất hiện cục máu đông, nguy cơ đột quỵ và nhồi máu não sẽ tăng lên đáng kể.

• Hút thuốc lá thường xuyên

Khói thuốc lá chứa nhiều chất độc hại làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, đồng thời làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Người vừa mắc tiểu đường vừa có thói quen hút thuốc sẽ có nguy cơ bị tai biến mạch máu não ở người tiểu đường cao hơn nhiều lần so với người bình thường.

Việc kiểm soát tốt đường huyết, duy trì lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ tai biến mạch máu não ở người tiểu đường, đồng thời hạn chế các biến chứng tim mạch nghiêm trọng khác.

Tai biến mạch máu não ở người tiểu đường có nguy hiểm không?

Theo các chuyên gia y tế, tai biến mạch máu não ở người tiểu đường là biến chứng đặc biệt nguy hiểm, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, khả năng vận động và thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh. Nguyên nhân là do tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài làm tổn thương hệ mạch máu và nhiều cơ quan quan trọng trong cơ thể.

Người mắc tiểu đường khi bị tai biến thường có nguy cơ đối mặt với hàng loạt biến chứng như:

• Tổn thương võng mạc, suy giảm thị lực
• Bệnh thận mạn tính
• Các bệnh lý tim mạch nguy hiểm
• Rối loạn đông máu
• Mỡ máu cao
• Tăng huyết áp kéo dài
• Thừa cân, béo phì
• Viêm tắc mạch máu ngoại vi, hoại tử hoặc phải cắt cụt chi

Không chỉ vậy, nguy cơ đột quỵ ở người mắc đái tháo đường cũng cao hơn nhiều lần so với người khỏe mạnh. Một số nghiên cứu cho thấy, bệnh nhân tiểu đường có khả năng bị đột quỵ cao gấp khoảng 2 – 4 lần. Đặc biệt, ở người trẻ tuổi mắc tiểu đường, tỷ lệ này có thể tăng lên đáng kể nếu không kiểm soát tốt đường huyết và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Khi xảy ra đột quỵ, não bộ sẽ rơi vào tình trạng thiếu máu và oxy nghiêm trọng. Nếu mạch máu não bị tắc nghẽn sẽ dẫn đến nhồi máu não, còn trường hợp mạch máu bị vỡ có thể gây xuất huyết não vô cùng nguy hiểm. Cả hai tình trạng này đều có nguy cơ để lại di chứng nặng nề như liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ hoặc tử vong.

Chính vì vậy, việc chủ động phòng ngừa và kiểm soát sớm tai biến mạch máu não ở người tiểu đường là điều rất cần thiết. Người bệnh nên duy trì chế độ ăn uống khoa học, tập luyện đều đặn, kiểm soát đường huyết ổn định và thăm khám định kỳ để hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.

Cách phòng ngừa tai biến mạch máu não ở người tiểu đường

Tai biến mạch máu não là một trong những biến chứng nguy hiểm mà người mắc đái tháo đường có thể gặp phải nếu không kiểm soát tốt sức khỏe. Tuy nhiên, người bệnh hoàn toàn có thể giảm thiểu nguy cơ này bằng cách xây dựng lối sống khoa học và tuân thủ điều trị đúng hướng. Dưới đây là những biện pháp giúp phòng ngừa hiệu quả tai biến mạch máu não ở người tiểu đường.

1. Kiểm soát đường huyết ổn định

Giữ đường huyết ở mức an toàn là yếu tố quan trọng hàng đầu giúp hạn chế tổn thương mạch máu và ngăn ngừa nguy cơ đột quỵ. Người bệnh cần theo dõi lượng đường trong máu thường xuyên theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt là các chỉ số HbA1c, huyết áp, cholesterol và triglyceride.

Khi đường huyết tăng cao kéo dài, thành mạch máu sẽ bị tổn thương, tạo điều kiện cho mảng xơ vữa và cục máu đông hình thành. Đây chính là nguyên nhân làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não ở người tiểu đường. Vì vậy, việc tái khám định kỳ và kiểm tra sức khỏe thường xuyên sẽ giúp phát hiện sớm các bất thường để có hướng điều trị kịp thời.

2. Duy trì thói quen tập luyện thể dục

Tập thể dục đều đặn là cách hiệu quả để cải thiện tuần hoàn máu, kiểm soát cân nặng và ổn định đường huyết. Người bệnh nên dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để vận động với các bài tập phù hợp như đi bộ, đạp xe, yoga, bơi lội hoặc chạy bộ nhẹ nhàng.

Việc vận động thường xuyên giúp tăng cường sức khỏe tim mạch, cải thiện độ đàn hồi của mạch máu và hạn chế tình trạng tích tụ mỡ trong lòng động mạch. Đồng thời, tập luyện còn giúp giảm căng thẳng, cải thiện giấc ngủ và nâng cao sức đề kháng cho cơ thể.

Đối với người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền, nên lựa chọn các bài tập vừa sức và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi luyện tập để đảm bảo an toàn.

Duy trì thói quen tập luyện thể dục thường xuyên cũng giúp phòng ngừa tai biến mạch máu não 

3. Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ

Việc dùng thuốc đều đặn và tái khám đúng lịch đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phòng ngừa tai biến mạch máu não ở người tiểu đường. Nhiều người chủ quan khi thấy sức khỏe ổn định nên tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều lượng, điều này có thể khiến đường huyết tăng đột ngột và gây biến chứng nguy hiểm.

Ngoài ra, người bệnh cần chú ý nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường như đau đầu dữ dội, méo miệng, nói khó, yếu tay chân hoặc chóng mặt kéo dài. Khi xuất hiện những triệu chứng này, cần đến cơ sở y tế ngay để được cấp cứu kịp thời, tránh để lại di chứng nặng nề.

4. Xây dựng chế độ ăn uống khoa học

Một chế độ dinh dưỡng hợp lý không chỉ giúp ổn định đường huyết mà còn hỗ trợ bảo vệ hệ tim mạch và mạch máu não. Người mắc tiểu đường nên ưu tiên các thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây ít ngọt, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu.

Bên cạnh đó, cần hạn chế đồ ăn chứa nhiều dầu mỡ, thức ăn nhanh, thực phẩm chiên rán, nội tạng động vật và các món ăn quá mặn. Những thực phẩm này có thể làm tăng cholesterol xấu trong máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và làm gia tăng nguy cơ đột quỵ.

Ngoài ra, người bệnh cũng nên tránh sử dụng rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích vì đây là những yếu tố gây ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tuần hoàn và huyết áp. Duy trì chế độ ăn lành mạnh sẽ góp phần giảm đáng kể nguy cơ tai biến mạch máu não ở người tiểu đường.

5. Kiểm soát huyết áp và mỡ máu

Cao huyết áp và rối loạn mỡ máu là hai yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ ở bệnh nhân tiểu đường. Vì vậy, ngoài việc kiểm soát đường huyết, người bệnh cũng cần theo dõi huyết áp định kỳ và duy trì chỉ số cholesterol ở mức ổn định.

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc giảm mỡ máu nhằm hạn chế nguy cơ hình thành cục máu đông. Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều lượng và tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.

Có thể thấy rằng, việc chủ động chăm sóc sức khỏe và thay đổi lối sống tích cực sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ tai biến mạch máu não ở người tiểu đường. Kiểm soát tốt bệnh tiểu đường không chỉ giúp bảo vệ não bộ mà còn hạn chế nhiều biến chứng nguy hiểm khác liên quan đến tim mạch và hệ tuần hoàn.

Khi nào người tiểu đường cần đi khám bác sĩ?

Người mắc tiểu đường cần đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường liên quan đến thần kinh, tim mạch hoặc khi đường huyết khó kiểm soát. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện biến chứng nguy hiểm và giảm nguy cơ tai biến mạch máu não.

• Xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ: méo miệng, tê yếu tay chân, khó nói, đau đầu dữ dội, mất thăng bằng, mờ mắt đột ngột.
• Đường huyết tăng cao kéo dài hoặc thường xuyên bị hạ đường huyết.
• Huyết áp tăng cao khó kiểm soát.
• Có dấu hiệu tim mạch bất thường như đau ngực, khó thở, tim đập nhanh, phù chân.
• Khám sức khỏe định kỳ để kiểm tra đường huyết, HbA1c, huyết áp, mỡ máu, tim mạch và chức năng thận.

Xem thêm: 

Đột quỵ ở người tiểu đường nguy hiểm thế nào? Cách phòng tránh
Tổn thương mạch máu do bệnh tiểu đường ảnh hưởng gì cơ thể?
Tiểu đường biến chứng qua phổi do đâu? Phòng ngừa thế nào?
Cơ chế đái tháo đường gây suy thận mạn diễn ra như thế nào?

Kết luận

Tai biến mạch máu não ở người tiểu đường là biến chứng nguy hiểm có thể gây tử vong hoặc để lại nhiều di chứng nặng nề nếu không được phòng ngừa và điều trị kịp thời. Việc kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp, mỡ máu cùng với xây dựng lối sống lành mạnh sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ. Người bệnh cũng cần nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo để đi khám và cấp cứu đúng lúc, từ đó bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bạn có thể truy cập Fanpage Sống Khỏe Cùng Tiểu Đường để cập nhật mỗi ngày những kiến thức hữu ích giúp bạn hiểu và kiểm soát bệnh tiểu đường tốt hơn.