Nguyên nhân đục thủy tinh thể do tiểu đường và hướng điều trị

Đục thủy tinh thể do tiểu đường là biến chứng về mắt thường gặp ở người mắc bệnh đái tháo đường, có thể khiến thị lực suy giảm nhanh nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vậy nguyên nhân nào khiến người tiểu đường dễ bị đục thủy tinh thể, dấu hiệu nhận biết ra sao và đâu là hướng điều trị hiệu quả? Bài viết dưới đây, Thuốc Tiểu Đường sẽ giúp bạn hiểu rõ để chủ động bảo vệ thị lực.

Đục thủy tinh thể do tiểu đường là gì?

Đục thủy tinh thể do tiểu đường là biến chứng về mắt có thể xuất hiện khi bệnh tiểu đường không được kiểm soát tốt trong thời gian dài. Mặc dù bệnh võng mạc tiểu đường là biến chứng phổ biến hơn, nhưng tình trạng đục thủy tinh thể cũng có xu hướng xảy ra sớm hơn và tiến triển nhanh hơn ở người mắc đái tháo đường.

Nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ việc lượng đường trong máu luôn ở mức cao. Khi đó, glucose dư thừa sẽ đi vào thủy tinh thể và được chuyển hóa thành sorbitol thông qua con đường polyol. Do sorbitol khó được đào thải ra ngoài nên chất này tích tụ dần trong thủy tinh thể, kéo nước vào bên trong, làm thay đổi áp lực thẩm thấu và phá vỡ cấu trúc vốn trong suốt của thủy tinh thể. Theo thời gian, thủy tinh thể trở nên mờ đục, khiến thị lực giảm sút.

Ngoài ra, đường huyết tăng kéo dài còn thúc đẩy quá trình tạo ra nhiều gốc tự do, làm gia tăng stress oxy hóa trong các mô của mắt. Tình trạng này gây tổn thương các protein cấu tạo nên thủy tinh thể, khiến chúng bị biến tính, kết tụ và mất đi khả năng duy trì độ trong suốt. Đây cũng là một trong những cơ chế quan trọng làm tăng nguy cơ mắc đục thủy tinh thể do tiểu đường và khiến bệnh tiến triển nhanh hơn so với người không mắc đái tháo đường.

Vì vậy, kiểm soát đường huyết ổn định kết hợp khám mắt định kỳ là giải pháp quan trọng giúp làm chậm quá trình hình thành đục thủy tinh thể do tiểu đường, đồng thời giảm nguy cơ suy giảm thị lực và các biến chứng mắt nghiêm trọng khác.

Đục thủy tinh thể do tiểu đường là biến chứng xảy ra khi kiểm soát đường huyết không tốt 

Dấu hiệu nhận biết đục thủy tinh thể ở người tiểu đường

Ở giai đoạn đầu, đục thủy tinh thể do tiểu đường thường tiến triển âm thầm nên nhiều người dễ nhầm lẫn với tình trạng mỏi mắt hoặc suy giảm thị lực do tuổi tác. Khi bệnh nặng dần, người bệnh có thể gặp một số dấu hiệu sau:

• Nhìn mờ như có một lớp sương trước mắt

Đây là triệu chứng phổ biến nhất. Khi thủy tinh thể dần mất đi độ trong suốt, ánh sáng không thể truyền vào mắt một cách bình thường, khiến hình ảnh trở nên mờ nhòe. Người bệnh thường có cảm giác như đang nhìn qua một lớp kính mờ hoặc màn sương, gây khó khăn trong sinh hoạt và làm việc hằng ngày.

• Dễ bị chói mắt, xuất hiện quầng sáng quanh nguồn sáng

Người mắc đục thủy tinh thể do tiểu đường thường nhạy cảm hơn với ánh sáng, đặc biệt khi đi ngoài trời nắng hoặc lái xe vào ban đêm. Ánh sáng có thể bị tán xạ khi đi qua thủy tinh thể bị đục, tạo cảm giác chói lóa hoặc xuất hiện các vòng sáng bao quanh đèn xe, đèn đường và các nguồn sáng mạnh.

• Thị lực thay đổi liên tục, phải đổi kính nhiều lần

Sự thay đổi cấu trúc của thủy tinh thể cùng với tình trạng đường huyết dao động có thể làm thay đổi khả năng khúc xạ của mắt. Vì vậy, người bệnh dù vừa cắt kính vẫn nhanh chóng cảm thấy kính không còn phù hợp và phải điều chỉnh độ thường xuyên hơn bình thường.

• Màu sắc nhìn kém chân thực

Khi thủy tinh thể bị đục, khả năng truyền ánh sáng bị suy giảm, khiến việc cảm nhận màu sắc cũng thay đổi. Người bệnh có thể thấy mọi vật ngả vàng, xỉn màu hoặc không còn rõ nét như trước. Đây là dấu hiệu cho thấy đục thủy tinh thể do tiểu đường đã ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng thị giác và cần được thăm khám sớm.

Nguyên nhân đục thủy tinh thể do tiểu đường

Có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ mắc đục thủy tinh thể do tiểu đường, trong đó phần lớn liên quan đến việc kiểm soát bệnh đái tháo đường và lối sống hằng ngày. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp:

• Đường huyết duy trì ở mức cao trong thời gian dài

Đây là nguyên nhân quan trọng nhất. Khi lượng đường trong máu không được kiểm soát, quá trình chuyển hóa trong thủy tinh thể bị rối loạn, khiến các protein cấu trúc dễ bị tổn thương và mất dần độ trong suốt. Càng kéo dài, nguy cơ hình thành và tiến triển đục thủy tinh thể do tiểu đường càng lớn.

Lượng đường trong máu tăng cao là nguyên nhân gây đục thủy tinh thể

• Không tuân thủ phác đồ điều trị

Việc quên uống thuốc, tự ý ngừng điều trị hoặc không tái khám đúng hẹn có thể khiến đường huyết tăng giảm thất thường. Những biến động này không chỉ làm bệnh tiểu đường khó kiểm soát mà còn đẩy nhanh sự xuất hiện của các biến chứng tại mắt, bao gồm đục thủy tinh thể.

• Tuổi tác kết hợp với bệnh tiểu đường

Quá trình lão hóa tự nhiên khiến thủy tinh thể dần mất đi tính đàn hồi và độ trong suốt. Khi người lớn tuổi đồng thời mắc tiểu đường, những tổn thương do đường huyết cao sẽ cộng hưởng với quá trình lão hóa, làm nguy cơ đục thủy tinh thể xuất hiện sớm và diễn tiến nhanh hơn.

• Chế độ ăn uống thiếu khoa học

Thường xuyên tiêu thụ bánh kẹo, nước ngọt, thực phẩm chế biến sẵn hoặc các loại tinh bột tinh chế có thể khiến đường huyết tăng đột ngột sau bữa ăn. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần, thủy tinh thể sẽ chịu tác động liên tục từ môi trường đường huyết cao, làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể do tiểu đường.

• Hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia

Các chất độc hại trong thuốc lá và rượu bia làm gia tăng stress oxy hóa, đồng thời gây tổn thương tế bào tại nhiều cơ quan, trong đó có mắt. Đây là yếu tố thúc đẩy quá trình lão hóa thủy tinh thể và khiến bệnh tiến triển nhanh hơn ở người mắc tiểu đường.

• Không khám mắt định kỳ

Nhiều trường hợp đục thủy tinh thể do tiểu đường chỉ được phát hiện khi thị lực đã suy giảm đáng kể. Việc bỏ qua các lần kiểm tra mắt định kỳ khiến bệnh không được chẩn đoán và can thiệp sớm, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng nhìn và chất lượng cuộc sống.

Điều trị đục thủy tinh thể do tiểu đường như thế nào?

Điều trị đục thủy tinh thể do tiểu đường không chỉ tập trung vào việc cải thiện thị lực mà còn cần kiểm soát tốt bệnh tiểu đường để làm chậm quá trình tiến triển của tổn thương mắt. Bên cạnh các phương pháp điều trị y khoa, người bệnh nên kết hợp thay đổi lối sống và khám mắt định kỳ để bảo vệ thị lực lâu dài.

1. Kiểm soát đường huyết ổn định

Duy trì đường huyết trong ngưỡng mục tiêu là giải pháp quan trọng giúp hạn chế nguy cơ đục thủy tinh thể tiến triển nhanh. Người bệnh cần dùng thuốc hoặc tiêm insulin đúng theo hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời theo dõi chỉ số đường huyết và HbA1c định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị. Khi đường huyết được kiểm soát tốt, nguy cơ xuất hiện thêm các biến chứng ở mắt cũng sẽ giảm đáng kể.

2. Phẫu thuật thay thủy tinh thể khi có chỉ định

Nếu đục thủy tinh thể do tiểu đường đã làm suy giảm thị lực nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo. Hiện nay, phương pháp phaco được áp dụng phổ biến nhờ sử dụng sóng siêu âm để tán nhỏ và loại bỏ thủy tinh thể bị đục qua một đường rạch rất nhỏ. Kỹ thuật này ít xâm lấn, thời gian thực hiện nhanh và giúp đa số người bệnh phục hồi thị lực tốt sau phẫu thuật. Tuy nhiên, trước khi mổ, người bệnh cần kiểm soát đường huyết ổn định để giảm nguy cơ biến chứng và hỗ trợ quá trình hồi phục.

3. Xây dựng lối sống lành mạnh

Một chế độ sinh hoạt khoa học sẽ góp phần kiểm soát bệnh tiểu đường và bảo vệ sức khỏe đôi mắt. Người bệnh nên ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa như rau xanh, trái cây ít đường, ngũ cốc nguyên hạt và cá béo; đồng thời hạn chế đồ ngọt, nước uống có đường và thực phẩm chế biến sẵn. Duy trì vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày, giữ cân nặng hợp lý và ngủ đủ giấc cũng giúp ổn định đường huyết, từ đó làm chậm tiến triển của đục thủy tinh thể do tiểu đường.

Xây dựng lối sống và chế độ ăn uống lành mạnh sẽ giúp ổn định đường huyết 

4. Chủ động bảo vệ đôi mắt mỗi ngày

Ngoài việc kiểm soát đường huyết, chăm sóc mắt đúng cách cũng rất quan trọng. Khi ra ngoài, nên đeo kính chống tia UV để giảm tác động của ánh nắng lên mắt, đồng thời hạn chế nhìn trực tiếp vào nguồn sáng mạnh trong thời gian dài. Nếu mắt có dấu hiệu khó chịu hoặc nhìn mờ bất thường, không nên tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt mà cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn điều trị phù hợp.

5. Khám mắt định kỳ

Người mắc tiểu đường nên khám mắt ít nhất 6–12 tháng/lần, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng bất thường. Việc kiểm tra định kỳ giúp bác sĩ phát hiện sớm đục thủy tinh thể do tiểu đường cũng như các biến chứng khác như bệnh võng mạc tiểu đường hoặc tăng nhãn áp. Chẩn đoán và điều trị ở giai đoạn sớm sẽ giúp bảo tồn thị lực tốt hơn, đồng thời giảm nguy cơ phải đối mặt với những biến chứng nghiêm trọng về sau.

Khi nào cần đi khám bác sĩ? 

Đục thủy tinh thể do tiểu đường thường tiến triển âm thầm và có thể gây suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu không được phát hiện sớm. Vì vậy, người mắc bệnh đái tháo đường nên chủ động thăm khám mắt định kỳ và đến gặp bác sĩ ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau:

• Thị lực giảm dần hoặc nhìn mờ kéo dài: Mắt nhìn không rõ, hình ảnh như có màn sương che phủ và tình trạng không cải thiện khi thay kính.
• Nhìn chói hoặc thấy quầng sáng quanh đèn: Đặc biệt khi lái xe vào ban đêm hoặc tiếp xúc với ánh sáng mạnh.
• Khó nhìn trong điều kiện thiếu sáng: Thị lực giảm rõ vào buổi tối hoặc khi di chuyển ở nơi có ánh sáng yếu.
• Màu sắc trở nên nhạt hơn bình thường: Khó phân biệt màu sắc hoặc cảm thấy mọi vật ngả vàng, kém tươi sáng.
• Thường xuyên phải thay kính nhưng thị lực vẫn không cải thiện: Đây có thể là dấu hiệu cho thấy nguyên nhân không còn là tật khúc xạ mà do thủy tinh thể đã bị đục.
• Đường huyết thường xuyên ở mức cao hoặc khó kiểm soát: Người có chỉ số HbA1c cao kéo dài nên khám mắt theo chỉ định của bác sĩ để phát hiện sớm các biến chứng.
• Đã mắc bệnh tiểu đường trên 5–10 năm: Ngay cả khi chưa có triệu chứng, người bệnh vẫn nên khám mắt định kỳ ít nhất mỗi năm một lần để kiểm tra đục thủy tinh thể và các biến chứng khác như bệnh võng mạc tiểu đường.
• Được bác sĩ chỉ định theo dõi định kỳ: Người đã được chẩn đoán đục thủy tinh thể hoặc có các bệnh lý mắt liên quan cần tái khám đúng lịch hẹn để đánh giá mức độ tiến triển và lựa chọn thời điểm điều trị phù hợp.

Nếu kết quả thăm khám cho thấy đục thủy tinh thể đã ảnh hưởng đáng kể đến thị lực và sinh hoạt hằng ngày, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo. Trước và sau phẫu thuật, người bệnh cần kiểm soát tốt đường huyết, tuân thủ hướng dẫn điều trị và tái khám đúng lịch để đạt hiệu quả phục hồi thị lực tốt nhất.

Xem thêm: 

Nguyên nhân tiểu đường làm mờ mắt và các dấu hiệu cần nhận biết
Phù hoàng điểm do tiểu đường: Nguyên nhân và hướng điều trị
Bệnh võng mạc tiểu đường: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa
Các biến chứng tiểu đường ở mắt thường gặp và cách điều trị

Kết luận

Đục thủy tinh thể do tiểu đường là biến chứng về mắt phổ biến có thể làm suy giảm thị lực và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Việc kiểm soát đường huyết ổn định, duy trì lối sống lành mạnh và khám mắt định kỳ là những biện pháp quan trọng giúp làm chậm tiến triển của bệnh cũng như giảm nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như nhìn mờ, chói sáng hoặc thị lực giảm dần, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp. Chủ động phòng ngừa và theo dõi sức khỏe đôi mắt sẽ giúp người mắc tiểu đường bảo vệ thị lực lâu dài, nâng cao chất lượng cuộc sống và hạn chế tối đa những ảnh hưởng do đục thủy tinh thể do tiểu đường gây ra.

Bạn có thể truy cập Fanpage Sống Khỏe Cùng Tiểu Đường để cập nhật mỗi ngày những kiến thức hữu ích giúp bạn hiểu và kiểm soát bệnh tiểu đường tốt hơn.