Tiểu đường bị ngứa da do đâu? Làm sao để cải thiện triệu chứng?

Tiểu đường bị ngứa da là tình trạng khá phổ biến, thường xảy ra khi đường huyết tăng cao kéo dài làm tổn thương mạch máu, dây thần kinh và khiến da trở nên khô, nhạy cảm hơn. Tùy vào nguyên nhân, cảm giác ngứa có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày. Bài viết dưới đây, Thuốc Tiểu Đường sẽ giúp bạn hiểu rõ vì sao người bị tiểu đường dễ bị ngứa da, dấu hiệu cần lưu ý cũng như các biện pháp cải thiện an toàn và hiệu quả.

Tình trạng tiểu đường bị ngứa da 

Tình trạng tiểu đường bị ngứa da là triệu chứng khá phổ biến ở nhiều người mắc bệnh đái tháo đường, đặc biệt khi đường huyết chưa được kiểm soát tốt. Cơn ngứa có thể xuất hiện âm ỉ hoặc kéo dài, gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Tình trạng này thường liên quan đến da khô do cơ thể mất nhiều nước qua nước tiểu, tuần hoàn máu suy giảm hoặc tác dụng phụ của một số thuốc điều trị và insulin ở một số trường hợp.

Khi tiểu đường bị ngứa da, người bệnh thường cảm thấy ngứa nhiều ở cẳng chân, bàn chân, cánh tay hoặc những vùng da dễ bị khô. Nếu gãi nhiều, da có thể trầy xước, tạo điều kiện cho vi khuẩn hoặc nấm xâm nhập, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và khiến tổn thương lâu lành hơn.

Ngoài ra, nguy cơ tiểu đường bị ngứa da cũng cao hơn ở những người lớn tuổi, mắc bệnh trong thời gian dài hoặc đã xuất hiện các biến chứng như bệnh thần kinh ngoại biên, bệnh võng mạc hay bệnh thận mạn. Bên cạnh đó, đường huyết lúc đói tăng cao kéo dài, nhiễm trùng da hoặc nhiễm nấm Candida cũng là những yếu tố có thể làm cơn ngứa trở nên nghiêm trọng và dai dẳng hơn. Vì vậy, việc kiểm soát tốt đường huyết kết hợp chăm sóc da đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện triệu chứng và phòng ngừa các biến chứng trên da.

Ngứa da là tình trạng khá phổ biến ở người bệnh tiểu đường 

Nguyên nhân gây ngứa da ở người bệnh tiểu đường

Tiểu đường bị ngứa da có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, không chỉ do đường huyết tăng cao mà còn liên quan đến các biến chứng và tình trạng nhiễm trùng trên da. Xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp người bệnh có hướng điều trị và chăm sóc phù hợp, hạn chế nguy cơ tổn thương da kéo dài.

1. Biến chứng suy thận hoặc bệnh gan

Khi bệnh tiểu đường tiến triển, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng như suy thận mạn hoặc tổn thương gan. Hai tình trạng này khiến các chất thải và độc tố tích tụ trong cơ thể, từ đó gây khô da, ngứa kéo dài và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

2. Nhiễm nấm

Nhiễm nấm là nguyên nhân khá thường gặp khi tiểu đường bị ngứa da, đặc biệt ở những vùng da ẩm và nhiều nếp gấp như kẽ ngón chân, bẹn, nách, cổ hoặc khuỷu tay. Môi trường giàu đường cùng hệ miễn dịch suy yếu tạo điều kiện thuận lợi cho nấm, nhất là nấm Candida, phát triển mạnh.

Ngoài cảm giác ngứa, vùng da bị nấm còn có thể đỏ, bong vảy hoặc nổi mảng trắng. Khi đó, người bệnh cần điều trị bằng thuốc kháng nấm theo hướng dẫn của bác sĩ để ngăn nhiễm trùng lan rộng.

3. Nhiễm khuẩn da

Đường huyết cao kéo dài làm suy giảm khả năng miễn dịch, tạo điều kiện để vi khuẩn dễ dàng tấn công da. Chỉ một vết xước nhỏ, vết nứt gót chân hay mụn nước cũng có thể trở thành "cửa ngõ" cho vi khuẩn xâm nhập, gây viêm da, viêm nang lông hoặc nhiễm trùng kèm theo cảm giác ngứa rát.

Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng sinh bôi hoặc kháng sinh uống nhằm kiểm soát nhiễm khuẩn và thúc đẩy da phục hồi.

4. Tác dụng phụ hoặc dị ứng với thuốc

Một số thuốc điều trị đái tháo đường, bao gồm insulin hoặc thuốc hạ đường huyết, có thể gây phản ứng dị ứng ở một số người, biểu hiện bằng ngứa, nổi mẩn hoặc kích ứng tại vùng tiêm hay trên toàn thân.

Bên cạnh đó, các thuốc điều trị tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc những bệnh lý đi kèm cũng có thể gây ngứa da như một tác dụng không mong muốn. Nếu triệu chứng xuất hiện sau khi dùng thuốc, người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Ngoài thuốc, các sản phẩm chứa nhiều chất tẩy rửa như xà phòng, sữa tắm có hương liệu hoặc nước hoa cũng có thể khiến da khô hơn và làm cơn ngứa trở nên nghiêm trọng.

5. Rối loạn tuần hoàn và tổn thương thần kinh

Lưu thông máu kém là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến tiểu đường bị ngứa da, đặc biệt ở cẳng chân và bàn chân. Khi máu không cung cấp đủ oxy và dưỡng chất cho da, da sẽ trở nên khô ráp, dễ kích ứng và ngứa.

Ngoài ra, đường huyết tăng cao kéo dài còn có thể làm tổn thương các dây thần kinh ngoại biên. Người bệnh không chỉ cảm thấy ngứa mà còn xuất hiện cảm giác tê bì, châm chích, nóng rát hoặc giảm cảm giác ở bàn tay và bàn chân. Đây là dấu hiệu của bệnh thần kinh do đái tháo đường và cần được đánh giá sớm để hạn chế biến chứng.

Bên cạnh đó, tình trạng viêm mạn tính trong cơ thể với sự gia tăng các cytokine gây viêm cũng được cho là góp phần kích thích cảm giác ngứa và làm tổn thương thần kinh tiến triển nhanh hơn.

Khi tiểu đường bị ngứa da kéo dài, lan rộng hoặc kèm theo các biểu hiện như sưng đỏ, chảy dịch, đau rát hay xuất hiện vết loét, người bệnh nên đến khám tại chuyên khoa Nội tiết hoặc Da liễu để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời. Việc can thiệp sớm không chỉ giúp giảm ngứa mà còn phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm trên da và bàn chân do đái tháo đường.

Ngứa da ở người tiểu đường do đường huyết cao gây ra, cụ thể là da khô mất nước, nhiễm trùng nấm

Người tiểu đường thường bị ngứa ở những vị trí nào?

Ở người mắc đái tháo đường, cảm giác ngứa thường xuất hiện khu trú tại một số vùng trên cơ thể thay vì lan rộng toàn thân. Nguyên nhân chủ yếu là do da khô, tuần hoàn máu kém hoặc tổn thương thần kinh ngoại biên, là những biến chứng thường gặp khi đường huyết tăng cao trong thời gian dài.

Các vị trí dễ xuất hiện tình trạng tiểu đường bị ngứa da gồm:

• Da đầu: Da đầu khô, bong vảy và ngứa kéo dài, đặc biệt khi thời tiết hanh khô hoặc đường huyết kiểm soát kém.
• Mắt cá chân và cẳng chân: Đây là khu vực thường bị ảnh hưởng do lưu thông máu suy giảm, khiến da thiếu độ ẩm, dễ khô và ngứa.
• Bàn chân: Ngoài cảm giác ngứa, người bệnh có thể kèm theo tê bì, châm chích hoặc nóng rát nếu đã xuất hiện biến chứng thần kinh ngoại biên.
• Thân mình: Vùng lưng, bụng hoặc hai bên hông có thể xuất hiện các cơn ngứa, nhất là khi da bị mất nước hoặc kích ứng.
• Vùng kín: Khu vực sinh dục dễ bị ngứa do môi trường ẩm ướt kết hợp với nguy cơ nhiễm nấm hoặc vi khuẩn cao hơn ở người mắc đái tháo đường.

Các yếu tố khiến người tiểu đường dễ bị ngứa da

Ngoài tình trạng đường huyết tăng cao và da khô, nhiều nghiên cứu cho thấy tiểu đường bị ngứa da còn chịu ảnh hưởng bởi những thay đổi phức tạp trong cơ thể. Các yếu tố này không chỉ làm suy giảm hàng rào bảo vệ da mà còn thúc đẩy tổn thương thần kinh, khiến cảm giác ngứa xuất hiện thường xuyên và kéo dài hơn.

Một số yếu tố được cho là làm tăng nguy cơ ngứa da ở người mắc đái tháo đường gồm:

• Gia tăng các chất gây viêm (cytokine): Nồng độ cytokine tăng cao có thể thúc đẩy phản ứng viêm và góp phần làm tổn thương các dây thần kinh ngoại biên. Đây là một trong những cơ chế khiến người bệnh dễ xuất hiện cảm giác ngứa, châm chích hoặc bỏng rát trên da.
• Rối loạn hoạt động của insulin: Insulin không chỉ tham gia điều hòa đường huyết mà còn đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển và tái tạo tế bào da. Khi chức năng insulin bị suy giảm hoặc nồng độ insulin thay đổi bất thường, các tế bào sừng có thể phát triển không ổn định, làm hàng rào bảo vệ da yếu đi và dễ bị khô, ngứa.
• Căng thẳng oxy hóa và viêm thần kinh: Tình trạng stress oxy hóa kéo dài cùng với viêm dây thần kinh được xem là yếu tố thúc đẩy bệnh thần kinh do đái tháo đường tiến triển. Điều này làm tăng nguy cơ tiểu đường bị ngứa da, đặc biệt ở bàn tay, bàn chân và cẳng chân.
• Thay đổi cấu trúc lớp sừng: Những rối loạn trong quá trình tăng sinh và biệt hóa tế bào sừng khiến lớp sừng hoạt động kém hiệu quả, làm giảm khả năng giữ nước của da. Hậu quả là da trở nên khô ráp, bong tróc và dễ kích ứng.
• Lão hóa da diễn ra nhanh hơn: Đái tháo đường làm tăng sự tích tụ các sản phẩm glycat hóa (AGEs) trong collagen của da. Quá trình này khiến cấu trúc da suy yếu, giảm độ đàn hồi và giữ ẩm, từ đó làm tăng nguy cơ ngứa và các vấn đề da liễu khác.

Cách cải thiện ngứa da cho người tiểu đường an toàn

Để giảm tình trạng tiểu đường bị ngứa da, người bệnh cần kết hợp kiểm soát đường huyết với chăm sóc da đúng cách. Khi lượng đường trong máu được duy trì ổn định, làn da sẽ khỏe hơn, ít khô và giảm nguy cơ nhiễm trùng. Dưới đây là những biện pháp được nhiều chuyên gia khuyến nghị.

1. Dưỡng ẩm da mỗi ngày

Da khô là nguyên nhân phổ biến gây ngứa ở người mắc đái tháo đường. Vì vậy, hãy duy trì độ ẩm cho da bằng các sản phẩm dưỡng ẩm phù hợp.

• Thoa kem dưỡng ẩm 2 lần/ngày, đặc biệt sau khi tắm.
• Ưu tiên kem dưỡng dạng kem (cream) hoặc thuốc mỡ (ointment) để giữ ẩm tốt hơn dạng lotion.
• Thoa ngay khi da còn hơi ẩm để tăng hiệu quả khóa ẩm.

Dưỡng ẩm da mỗi ngày cũng là cách cải thiện tình trạng ngứa da 

2. Lựa chọn quần áo phù hợp

Trang phục cũng ảnh hưởng đến mức độ kích ứng da.

• Ưu tiên quần áo bằng cotton hoặc vải lanh có khả năng thấm hút mồ hôi tốt.
• Tránh mặc quần áo quá chật hoặc các chất liệu dễ gây cọ xát, bí bách khiến cơn ngứa nặng hơn.
• Giữ quần áo sạch và thay ngay khi bị ẩm ướt do mồ hôi.

3. Chườm lạnh khi ngứa

Nếu cơn ngứa xuất hiện dữ dội, có thể áp dụng biện pháp làm dịu tạm thời bằng cách:

• Đắp khăn hoặc gạc lạnh lên vùng da ngứa trong khoảng 10–15 phút.
• Tránh gãi mạnh vì dễ làm trầy xước da và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

4. Xây dựng chế độ ăn hỗ trợ kiểm soát đường huyết

Một chế độ dinh dưỡng khoa học không chỉ giúp ổn định đường huyết mà còn góp phần cải thiện sức khỏe làn da.

Nên ưu tiên:

• Rau xanh và các loại củ ít tinh bột.
• Ngũ cốc nguyên hạt.
• Các loại đậu và hạt.
• Cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích.
• Dầu ô liu và các chất béo không bão hòa.
• Trái cây có chỉ số đường huyết thấp với lượng phù hợp.

Đồng thời, nên hạn chế thực phẩm nhiều đường, đồ uống có đường, ngũ cốc tinh chế và chất béo bão hòa để giảm nguy cơ đường huyết tăng cao và các biến chứng của đái tháo đường.

5. Chăm sóc da đúng cách

Việc vệ sinh da đúng cách giúp hạn chế kích ứng và bảo vệ hàng rào tự nhiên của da.

• Tắm bằng nước ấm, tránh nước quá nóng vì có thể làm mất lớp dầu bảo vệ da.
• Không tắm quá nhiều lần trong ngày.
• Chọn sữa tắm hoặc xà phòng dịu nhẹ, không chứa hương liệu, không chứa chất tẩy rửa mạnh.
• Lau khô nhẹ nhàng sau khi tắm, đặc biệt ở các nếp gấp da và kẽ ngón chân để hạn chế nấm phát triển.
• Khi thời tiết hanh khô, có thể sử dụng máy tạo độ ẩm để giảm tình trạng mất nước của da.

Vệ sinh da đúng cách hạn chế kích ứng và bảo vệ hàng rào tự nhiên của da 

6. Kiểm soát căng thẳng

Stress kéo dài có thể làm đường huyết dao động và khiến cảm giác ngứa trở nên nghiêm trọng hơn. Người bệnh nên:

• Ngủ đủ giấc.
• Dành thời gian thư giãn, thiền hoặc tập hít thở.
• Duy trì tinh thần tích cực và cân bằng giữa công việc với nghỉ ngơi.

7. Dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ

Đối với trường hợp tiểu đường bị ngứa da kéo dài hoặc liên quan đến nhiễm nấm, nhiễm khuẩn hay dị ứng, bác sĩ có thể chỉ định:

• Kem hoặc thuốc mỡ giảm ngứa.
• Thuốc kháng histamin khi ngứa nhiều.
• Thuốc kháng nấm nếu có nhiễm nấm da.
• Kháng sinh khi xuất hiện nhiễm khuẩn.

Người bệnh không nên tự ý mua thuốc bôi hoặc thuốc uống vì sử dụng không đúng có thể khiến tổn thương da nặng hơn hoặc che lấp triệu chứng của bệnh lý khác.

8. Duy trì vận động đều đặn

Hoạt động thể chất giúp cơ thể sử dụng insulin hiệu quả hơn, cải thiện tuần hoàn máu và tăng cường sức khỏe tổng thể.

Người bệnh nên duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ trung bình mỗi tuần, chẳng hạn như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc tập các bài tập phù hợp với thể trạng. Kết hợp vận động với chế độ ăn và dùng thuốc đúng hướng dẫn sẽ giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn, từ đó giảm nguy cơ tiểu đường bị ngứa da tái phát.

Nếu tình trạng ngứa kéo dài trên vài tuần, tái diễn nhiều lần hoặc kèm theo nổi mẩn, chảy dịch, loét da hay sốt, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám. Điều trị đúng nguyên nhân sẽ giúp cải thiện triệu chứng hiệu quả và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm trên da.

Xem thêm: 

Biến chứng tiểu đường ở da và nguyên nhân hình thành
Tại sao bệnh nhân tiểu đường dễ bị nhiễm trùng và cách phòng ngừa?
Teo cơ do đái tháo đường: Nguyên nhân, triệu chứng và hướng điều trị
Tê bì chân tay ở người tiểu đường: Nguyên nhân, giải pháp điều trị

Kết luận

Tiểu đường bị ngứa da là triệu chứng thường gặp, chủ yếu liên quan đến tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài, da khô, tổn thương thần kinh hoặc các bệnh lý da đi kèm. Mặc dù không quá nguy hiểm ở giai đoạn đầu, nhưng nếu chủ quan, tình trạng ngứa có thể dẫn đến trầy xước, nhiễm trùng và làm tăng nguy cơ biến chứng ngoài da. Vì vậy, người bệnh cần kiểm soát tốt đường huyết, chăm sóc da đúng cách và thăm khám bác sĩ khi triệu chứng kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng để bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bạn có thể truy cập Fanpage Sống Khỏe Cùng Tiểu Đường để cập nhật mỗi ngày những kiến thức hữu ích giúp bạn hiểu và kiểm soát bệnh tiểu đường tốt hơn.