Bệnh tiểu đường loại 1.5 là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Bệnh tiểu đường loại 1.5 là dạng đái tháo đường có đặc điểm vừa giống tiểu đường tuýp 1 vừa giống tiểu đường tuýp 2. Bệnh thường xuất hiện ở người trưởng thành, tiến triển âm thầm nên dễ bị chẩn đoán nhầm. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị bệnh tiểu đường loại 1.5 sẽ giúp người bệnh kiểm soát đường huyết hiệu quả, hạn chế biến chứng nguy hiểm. Trong bài viết dưới đây, Thuốc Tiểu Đường sẽ giúp bạn hiểu rõ chi tiết hơn về nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả bệnh tiểu đường này. 

Bệnh tiểu đường loại 1.5 là gì?

Bệnh tiểu đường loại 1.5, hay còn gọi là LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults), là một dạng đái tháo đường tự miễn thường xuất hiện ở người trưởng thành, đặc biệt phổ biến sau tuổi 30. Căn bệnh này mang nhiều đặc điểm giao thoa giữa tiểu đường tuýp 1 và tuýp 2 nên dễ gây nhầm lẫn trong quá trình chẩn đoán ban đầu.

Khác với tiểu đường tuýp 2 thông thường, bệnh tiểu đường loại 1.5 xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công các tế bào beta tại tuyến tụy – nơi sản xuất insulin cho cơ thể. Quá trình phá hủy diễn ra chậm nên người bệnh thường chưa cần sử dụng insulin ngay từ đầu, khiến nhiều trường hợp bị chẩn đoán nhầm sang tiểu đường tuýp 2.

Bệnh tiểu đường loại 1.5 là dạng đái tháo đường tự miễn 

Ở giai đoạn đầu, người mắc bệnh có thể vẫn kiểm soát đường huyết bằng chế độ ăn uống hoặc thay đổi lối sống. Tuy nhiên theo thời gian, chức năng của tế bào beta suy giảm nhanh hơn, khiến cơ thể thiếu hụt insulin ngày càng rõ rệt. Đây cũng là lý do bệnh tiểu đường loại 1.5 không thể cải thiện hoàn toàn chỉ bằng ăn kiêng hay tập luyện như một số trường hợp tiểu đường tuýp 2.

Ngoài yếu tố tự miễn, nguy cơ mắc bệnh còn có thể liên quan đến di truyền, thừa cân hoặc béo phì. Một dấu hiệu đặc trưng giúp phân biệt bệnh là sự xuất hiện của các tự kháng thể chống tế bào đảo tụy, phổ biến nhất là kháng thể GADA. Việc phát hiện sớm sẽ giúp người bệnh có hướng điều trị phù hợp và kiểm soát biến chứng hiệu quả hơn.

Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường loại 1.5

Để hiểu rõ nguyên nhân gây ra bệnh tiểu đường loại 1.5, cần nhìn trong bối cảnh mối liên hệ giữa ba dạng đái tháo đường phổ biến là tuýp 1, tuýp 2 và LADA. Đây là một thể bệnh lai, vừa mang yếu tố tự miễn giống tuýp 1, vừa có một phần đặc điểm kháng insulin như tuýp 2, nên cơ chế hình thành cũng phức tạp hơn.

Ở bệnh tiểu đường tuýp 1, hệ miễn dịch tấn công nhầm vào các tế bào beta của tuyến tụy – nơi sản xuất insulin, khiến cơ thể gần như mất hoàn toàn khả năng tạo insulin và phải phụ thuộc vào việc tiêm bổ sung. Trong khi đó, tuýp 2 lại chủ yếu liên quan đến tình trạng cơ thể sử dụng insulin kém hiệu quả, thường do lối sống ít vận động, chế độ ăn chưa hợp lý hoặc yếu tố thừa cân.

Với bệnh tiểu đường loại 1.5, cơ chế gây bệnh là sự kết hợp của cả hai yếu tố trên. Ban đầu, hệ miễn dịch bắt đầu tấn công âm thầm vào các tế bào sản xuất insulin ở tuyến tụy, làm chức năng tụy suy giảm từ từ. Chính vì diễn tiến chậm nên người bệnh dễ bị nhầm lẫn với tiểu đường tuýp 2 ở giai đoạn đầu.

Bên cạnh yếu tố tự miễn, di truyền cũng đóng vai trò quan trọng. Những người có người thân mắc các bệnh tự miễn có nguy cơ cao hơn. Ngoài ra, trong một số trường hợp, người bệnh vẫn có thể xuất hiện tình trạng kháng insulin nhẹ, đặc biệt nếu thừa cân hoặc ít vận động, khiến cơ chế bệnh càng trở nên phức tạp hơn.

Dấu hiệu nhận biết bệnh tiểu đường loại 1.5

Ở giai đoạn đầu, bệnh tiểu đường loại 1.5 thường tiến triển âm thầm nên các triệu chứng không rõ ràng, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với tiểu đường tuýp 2. Tuy nhiên, khi đường huyết bắt đầu tăng cao và tuyến tụy suy giảm dần chức năng, cơ thể sẽ xuất hiện một số dấu hiệu cảnh báo đặc trưng.

Một số triệu chứng thường gặp có thể bao gồm:

• Khát nước nhiều và liên tục, cảm giác luôn muốn uống nước
• Đi tiểu thường xuyên hơn bình thường, cả ban ngày lẫn ban đêm
• Sụt cân không rõ nguyên nhân dù không thay đổi chế độ ăn uống
• Thị lực giảm, nhìn mờ hoặc khó tập trung
• Cảm giác tê bì, châm chích ở tay hoặc chân do ảnh hưởng thần kinh

Ở một số trường hợp, người mắc bệnh tiểu đường loại 1.5 có thể gặp tình trạng cơ thể mệt mỏi kéo dài, giảm năng lượng do glucose không được sử dụng hiệu quả. Điều này xảy ra khi insulin trong cơ thể bắt đầu thiếu hụt rõ rệt.

Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, bệnh có thể tiến triển nặng và dẫn đến rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng, trong đó có tình trạng nhiễm toan ceton. Đây là biến chứng xảy ra khi cơ thể buộc phải đốt mỡ để tạo năng lượng thay vì sử dụng đường, làm tích tụ các chất chuyển hóa không an toàn trong máu.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của bệnh tiểu đường loại 1.5 đóng vai trò rất quan trọng, giúp người bệnh chủ động thăm khám và có hướng điều trị phù hợp ngay từ giai đoạn đầu.

Dấu hiệu nhận biết bệnh tiểu đường loại 1.5 là khát nước nhiều và liên tục 

Bệnh tiểu đường loại 1.5 được chẩn đoán như thế nào?

Bệnh tiểu đường loại 1.5 (LADA) thường xuất hiện ở người trưởng thành, phổ biến nhất trong độ tuổi khoảng 30–40 và cũng có thể gặp ở người lớn tuổi từ 70–80. Do diễn tiến chậm và triệu chứng ban đầu giống tiểu đường tuýp 2, nên việc chẩn đoán chính xác thường không đơn giản và cần thời gian theo dõi.

Trong thực tế, nhiều người mắc bệnh tiểu đường loại 1.5 ban đầu được chẩn đoán là tiểu đường tuýp 2. Điều này xảy ra vì bệnh tiến triển từ từ, đáp ứng ban đầu với thuốc uống hạ đường huyết khá giống tuýp 2. Tuy nhiên, theo thời gian, hiệu quả điều trị giảm dần do tuyến tụy suy yếu nhanh hơn, khiến nhu cầu insulin tăng lên rõ rệt. Đây cũng là dấu hiệu quan trọng giúp bác sĩ nghi ngờ và phân biệt với các тип đái tháo đường khác.

Ở giai đoạn đầu, thuốc như metformin có thể được sử dụng để kiểm soát đường huyết. Nhưng khi tế bào beta tại tuyến tụy bị tổn thương nhiều hơn, cơ thể bắt đầu phụ thuộc vào insulin từ bên ngoài, và lúc này người bệnh mới được xác định rõ hơn là mắc LADA.

Để chẩn đoán chính xác bệnh tiểu đường loại 1.5, bác sĩ thường kết hợp nhiều xét nghiệm khác nhau nhằm đánh giá đường huyết và hoạt động của insulin trong cơ thể, bao gồm:

• Xét nghiệm đường huyết lúc đói (FPG): Thực hiện sau khi nhịn ăn ít nhất 8 giờ để đo mức glucose nền trong máu.
• Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT): Đo khả năng xử lý đường của cơ thể sau khi uống dung dịch glucose, giúp đánh giá rõ rối loạn chuyển hóa.
• Xét nghiệm đường huyết ngẫu nhiên: Kiểm tra bất kỳ thời điểm nào trong ngày để phát hiện tình trạng tăng đường huyết bất thường.

Ngoài các xét nghiệm đường huyết, trong nhiều trường hợp nghi ngờ LADA, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm kháng thể tự miễn và đánh giá chức năng insulin để phân biệt rõ với tiểu đường tuýp 2. Việc chẩn đoán sớm và chính xác giúp lựa chọn hướng điều trị phù hợp, tránh sai lệch trong quá trình kiểm soát bệnh lâu dài.

Cách điều trị bệnh tiểu đường loại 1.5 hiệu quả

Việc điều trị đái tháo đường loại 1.5 (LADA) có một đặc điểm quan trọng là cần linh hoạt theo từng giai đoạn tiến triển của bệnh. Nguyên nhân là do chức năng tuyến tụy suy giảm từ từ, khiến khả năng sản xuất insulin giảm dần theo thời gian chứ không mất ngay lập tức như tiểu đường tuýp 1 điển hình.

Ở giai đoạn đầu, nhiều bệnh nhân vẫn còn một phần khả năng tiết insulin nên bác sĩ có thể chỉ định các thuốc uống hạ đường huyết thường dùng trong điều trị tiểu đường tuýp 2. Các thuốc này giúp kiểm soát đường huyết tạm thời và hỗ trợ cải thiện tình trạng kháng insulin nếu có. Tuy nhiên, hiệu quả của thuốc uống thường chỉ duy trì trong một thời gian nhất định vì bản chất bệnh vẫn liên quan đến yếu tố tự miễn làm suy giảm dần tế bào beta của tuyến tụy.

Có thể điều trị bệnh tiểu đường loại 1.5 hiệu quả bằng thuốc 

Theo thời gian, khi lượng insulin nội sinh giảm rõ rệt, người bệnh sẽ không còn đáp ứng tốt với thuốc uống. Đây là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng trong bệnh tiểu đường loại 1.5, khi cơ thể bắt đầu cần được bổ sung insulin từ bên ngoài để duy trì đường huyết ổn định. Việc sử dụng insulin sớm và đúng thời điểm giúp hạn chế biến chứng và bảo vệ chức năng còn lại của tuyến tụy.

Trong nhiều trường hợp, người bệnh có thể cần dùng insulin trong vòng vài năm sau khi được chẩn đoán, thậm chí sớm hơn nếu quá trình phá hủy tế bào beta diễn ra nhanh. Việc theo dõi sát sao chỉ số đường huyết và điều chỉnh phác đồ điều trị là yếu tố rất quan trọng để kiểm soát bệnh hiệu quả lâu dài.

Bên cạnh dùng thuốc và insulin, người mắc bệnh tiểu đường loại 1.5 cũng cần kết hợp điều chỉnh lối sống để hỗ trợ điều trị. Chế độ ăn nên được kiểm soát lượng carbohydrate hợp lý, ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, hạn chế đường tinh luyện. Đồng thời, duy trì hoạt động thể chất đều đặn giúp cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.

Ngoài ra, việc tái khám định kỳ đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị. Thông qua các chỉ số xét nghiệm, bác sĩ có thể đánh giá mức độ suy giảm insulin, từ đó điều chỉnh phương pháp điều trị phù hợp với từng giai đoạn của bệnh.

Xem thêm: 

Bệnh tiểu đường tuýp 1 là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị
Tiểu đường tuýp 2 là gì? Nguy hiểm thế nào nếu không điều trị sớm
Tiểu đường thai kỳ là gì? Mẹ bầu cần biết gì ngay từ đầu
Tiểu đường tuýp 3 là gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Kết luận

Bệnh tiểu đường loại 1.5 là dạng đái tháo đường tự miễn ở người trưởng thành, có nhiều đặc điểm giống cả tiểu đường tuýp 1 và tuýp 2. Do triệu chứng tiến triển âm thầm nên bệnh rất dễ bị chẩn đoán nhầm nếu không thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu. Việc nhận biết sớm dấu hiệu, hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng phương pháp điều trị phù hợp sẽ giúp người mắc bệnh tiểu đường loại 1.5 kiểm soát đường huyết hiệu quả, hạn chế biến chứng và duy trì cuộc sống khỏe mạnh lâu dài.

Bạn có thể truy cập Fanpage Sống Khỏe Cùng Tiểu Đường để cập nhật mỗi ngày những kiến thức hữu ích giúp bạn hiểu và kiểm soát bệnh tiểu đường tốt hơn.