Tác dụng phụ của thuốc tiểu đường và những lưu ý khi sử dụng

Thuốc tiểu đường giúp kiểm soát lượng đường trong máu hiệu quả, nhưng không phải ai cũng biết rằng nó có thể gây ra nhiều tác dụng phụ của thuốc tiểu đường. Các tác dụng phụ phổ biến bao gồm hạ đường huyết, rối loạn tiêu hóa, tăng cân, thậm chí ảnh hưởng đến gan và thận nếu sử dụng lâu dài hoặc không theo dõi định kỳ.

Hiểu rõ những tác dụng phụ này và áp dụng các lưu ý khi sử dụng sẽ giúp người bệnh dùng thuốc an toàn hơn, kiểm soát đường huyết ổn định và giảm nguy cơ biến chứng. Bài viết dưới đây Thuốc Tiểu Đường sẽ hướng dẫn chi tiết từng tác dụng phụ và cách phòng tránh để bạn nắm rõ.

Tại sao thuốc tiểu đường gây ra tác dụng phụ?

Thuốc tiểu đường được sử dụng nhằm kiểm soát lượng đường trong máu, nhưng cơ thể mỗi người phản ứng khác nhau với các loại thuốc. Tác dụng phụ của thuốc tiểu đường xảy ra do nhiều nguyên nhân, bao gồm:

• Cơ chế giảm đường huyết quá mức

Nhiều thuốc (insulin, sulfonylureas, glinides) kích thích tụy tiết insulin hoặc làm tăng hoạt động của insulin, có thể khiến đường huyết giảm quá thấp (hạ đường huyết), gây chóng mặt, mệt mỏi, vã mồ hôi, thậm chí hôn mê.

Tác dụng phụ của thuốc tiểu đường gây ra bởi nhiều yếu tố khác nhau

• Tác động lên quá trình chuyển hóa năng lượng

Tăng cân: Insulin và một số thuốc kích thích tiết insulin thúc đẩy cơ thể chuyển đường thành mỡ dự trữ hoặc làm tăng cảm giác đói, dẫn đến ăn nhiều hơn, gây tăng cân.
Giảm cân (ở một số thuốc khác): Thuốc ức chế SGLT2 làm tăng bài tiết đường qua nước tiểu, có thể gây giảm cân.

• Ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa

Metformin: Gây đầy bụng, tiêu chảy, buồn nôn, đặc biệt khi mới bắt đầu dùng hoặc dùng liều cao, do tác động lên ruột.

• Tác dụng lên gan và thận

Sử dụng lâu dài có thể gây gánh nặng cho gan (tăng men gan) và thận, hoặc làm giảm B12 (metformin), ảnh hưởng chức năng bài tiết.

• Tác động đa cơ chế của từng nhóm thuốc

TZDs (Pioglitazone): Tích nước, gây phù và tăng cân, có thể ảnh hưởng tim.
Ức chế SGLT2 (Dapagliflozin): Tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu, nấm do tăng đường trong nước tiểu.

• Phản ứng miễn dịch (Dị ứng)

Một số người có thể bị mẩn ngứa, phát ban, hoặc nặng hơn là sốc phản vệ do dị ứng với thành phần thuốc hoặc tá dược. 

Các tác dụng phụ của thuốc tiểu đường thường gặp

Thuốc điều trị tiểu đường giúp kiểm soát đường huyết, nhưng việc sử dụng không đúng cách có thể gây ra những tác dụng phụ nguy hiểm. Hiểu rõ các tác dụng phụ của thuốc tiểu đường và biết cách phòng ngừa là yếu tố quan trọng để điều trị an toàn và hiệu quả.

Gây hạ đường huyết

Hầu hết các loại thuốc điều trị tiểu đường đều có cơ chế giảm đường huyết. Tuy nhiên, nếu người bệnh tiểu đường dùng sai liều hoặc kết hợp thuốc không phù hợp, lượng đường trong máu có thể giảm quá mức, dẫn đến chóng mặt, mất ý thức, thậm chí hôn mê sâu.

Cách phòng tránh hạ đường huyết:

• Tăng liều thuốc từ từ, không tự ý tăng liều đột ngột.
• Chia bữa ăn hợp lý theo liều lượng thuốc và tránh nhịn ăn quá lâu.
• Tránh tập luyện quá sức khi đường huyết thấp.
• Không dùng đồng thời hai loại thuốc cùng cơ chế. Có thể phối thuốc tác dụng nhanh và chậm để ổn định đường huyết.
• Kiểm tra đường huyết trước khi uống thuốc để kịp thời điều chỉnh.

Tác dụng phụ của thuốc tiểu đường có thể gây hạ đường huyết

Dị ứng thuốc

Dị ứng là phản ứng phổ biến nhưng có thể nguy hiểm, với các biểu hiện như: nổi mẩn, mề đay, viêm da, hoặc nặng hơn là sốc phản vệ.

Lưu ý:

• Ngừng thuốc ngay khi xuất hiện các triệu chứng dị ứng.
• Thông báo cho bác sĩ để được thay đổi loại thuốc phù hợp.
• Không tiếp tục dùng thuốc đã gây dị ứng, tránh nguy cơ tái phát và biến chứng nghiêm trọng.

Ảnh hưởng đến gan và thận

Gan là cơ quan chuyển hóa thuốc, thận đảm nhận vai trò thải trừ. Một số thuốc tiểu đường có thể gây tổn thương gan hoặc thận nếu sử dụng kéo dài hoặc liều cao. Do đó, người bệnh cần theo dõi chức năng gan thận định kỳ để phát hiện sớm bất thường và điều chỉnh thuốc kịp thời.

Rối loạn tiêu hóa

Một số thuốc phổ biến như Metformin (Glucophage) có thể gây rối loạn tiêu hóa, dẫn đến đầy bụng, tiêu chảy.

Cách xử lý:

• Giảm liều tạm thời theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Nếu triệu chứng kéo dài, cần đổi sang thuốc khác phù hợp hơn.

Một số lưu ý khi sử dụng thuốc tiểu đường

Để thuốc điều trị tiểu đường phát huy hiệu quả tối đa và hạn chế tác dụng phụ, người bệnh cần tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng sau:

• Sử dụng thuốc đúng cách

Luôn uống thuốc đúng liều, đúng giờ và theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu có bất kỳ biểu hiện bất thường nào trong quá trình sử dụng thuốc, hãy thông báo ngay với bác sĩ để được điều chỉnh kịp thời. Tuyệt đối không tự ý thay đổi liều lượng hoặc ngưng thuốc khi chưa có chỉ định y khoa.

Người bệnh tiểu đường cần uống thuốc đúng liều theo chỉ định của bác sĩ

• Kết hợp với chế độ ăn uống khoa học

Một chế độ ăn cân đối, giàu chất xơ, ít đường và chất béo bão hòa sẽ hỗ trợ kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn. Ăn uống hợp lý không chỉ giúp thuốc phát huy tác dụng mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể, giảm nguy cơ biến chứng tiểu đường như tim mạch, thận hay mắt.

• Giữ tâm lý ổn định

Tâm lý lành mạnh và thư thái đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát đường huyết. Người bệnh nên duy trì cảm xúc cân bằng, tránh căng thẳng, lo lắng hoặc suy nghĩ tiêu cực. Thư giãn tinh thần, tập thể dục nhẹ nhàng hoặc thiền cũng là những cách hỗ trợ hiệu quả điều trị.

• Thông báo ngay với bác sĩ khi có tác dụng phụ

Mọi tác dụng phụ hoặc dấu hiệu bất thường khi dùng thuốc đều cần được báo cáo cho bác sĩ. Bác sĩ sẽ tư vấn cách xử lý phù hợp, có thể điều chỉnh loại thuốc hoặc liều lượng để đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị. Không nên tự ý ngừng thuốc hay thử phương pháp khác khi chưa có chỉ dẫn y khoa.

Xem thêm: 

Khi nào phải uống thuốc tiểu đường theo phác đồ điều trị
Uống thuốc tiểu đường vào lúc nào để ổn định đường huyết

Câu hỏi thường gặp

1. Uống thuốc tiểu đường lâu dài có bị suy gan, suy thận không?

Thực tế, hầu hết các loại thuốc tiểu đường hiện đại đều được thiết kế để đào thải an toàn. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân đã có sẵn bệnh lý gan thận, bác sĩ sẽ cần điều chỉnh liều lượng. Bản thân tình trạng đường huyết cao kéo dài mới là nguyên nhân chính gây suy thận, chứ không phải do thuốc điều trị.

2. Làm gì nếu tôi lỡ uống quá liều thuốc tiểu đường?

Nếu lỡ uống quá liều, nguy cơ hạ đường huyết nghiêm trọng sẽ tăng. Nên:

• Ăn ngay một bữa nhẹ có đường hoặc uống nước trái cây.
• Theo dõi triệu chứng: run, mệt mỏi, chóng mặt, vã mồ hôi.
• Liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế nếu xuất hiện mất ý thức, co giật.

3. Có loại thuốc tiểu đường nào không gây tác dụng phụ không?

Không có loại thuốc nào hoàn toàn không có tác dụng phụ. Tuy nhiên, mức độ phản ứng ở mỗi người là khác nhau. Có người dùng thuốc rất êm, nhưng có người lại gặp nhiều khó chịu. Mục tiêu của bác sĩ là tìm ra loại thuốc có lợi ích vượt trội hơn so với rủi ro.

4. Có nên ngưng thuốc khi gặp tác dụng phụ không?

Tuyệt đối không. Việc dừng thuốc đột ngột có thể khiến đường huyết tăng vọt, dẫn đến nhiễm toan ceton đe dọa tính mạng. Thay vào đó, hãy liên hệ với bác sĩ để được đổi sang nhóm thuốc khác phù hợp hơn.

5. Có cách nào giảm tác dụng phụ của thuốc tiểu đường không?

Có. Bạn có thể giảm tác dụng phụ bằng cách:

• Dùng thuốc theo đúng liều, giờ và hướng dẫn của bác sĩ.
• Theo dõi đường huyết, cân nặng, chức năng gan thận định kỳ.
• Kết hợp chế độ ăn uống khoa học, tập thể dục nhẹ nhàng.
• Báo ngay bác sĩ nếu xuất hiện triệu chứng bất thường.

Kết luận

Tác dụng phụ của thuốc tiểu đường là vấn đề mà nhiều người bệnh quan tâm, nhưng hầu hết có thể kiểm soát được nếu sử dụng đúng liều, theo dõi sức khỏe định kỳ và tuân thủ chế độ sinh hoạt hợp lý. Hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết các tác dụng phụ thường gặp và biết cách xử lý sẽ giúp người bệnh kiểm soát đường huyết hiệu quả, an toàn và nâng cao chất lượng cuộc sống. Thuốc tiểu đường là công cụ quan trọng trong điều trị và việc sử dụng đúng cách sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ tác dụng phụ, bảo vệ gan, thận và các cơ quan khác của cơ thể.