Rối loạn đường huyết ở người mắc tiểu đường: Hiểu đúng để phòng tránh

Rối loạn đường huyết là tình trạng thường gặp ở người mắc bệnh tiểu đường, xảy ra khi nồng độ glucose trong máu tăng hoặc giảm bất thường so với ngưỡng an toàn. Đây không chỉ là biểu hiện mất cân bằng chuyển hóa mà còn là yếu tố làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, thần kinh, thận và mắt nếu không được kiểm soát đúng cách. Hiểu rõ bản chất rối loạn đường huyết, nhận biết sớm dấu hiệu và chủ động phòng ngừa chính là chìa khóa giúp người bệnh tiểu đường sống khỏe mạnh, ổn định lâu dài. Cùng Thuốc Tiểu Đường tìm hiểu qua bài viết bên dưới để hiểu rõ hơn nhé.

Rối loạn đường huyết là gì?

Rối loạn đường huyết (hay còn gọi là rối loạn dung nạp glucose) ở người mắc bệnh tiểu đường là tình trạng nồng độ đường trong máu không ổn định, có thể tăng quá cao (tăng đường huyết) hoặc giảm xuống mức thấp nguy hiểm (hạ đường huyết). Đây là vấn đề thường gặp trong quá trình điều trị và kiểm soát bệnh tiểu đường.

Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, rối loạn đường huyết có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến tim mạch, thần kinh, thận và thị lực. Vì vậy, người bệnh cần nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, hiểu rõ nguyên nhân gây rối loạn đường huyết để chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt và điều trị, từ đó hạn chế tối đa những rủi ro cho sức khỏe lâu dài.

Rối loạn đường huyết là tình trạng đường trong máu không ổn định

Dấu hiệu rối loạn đường huyết ở người tiểu đường

Rối loạn đường huyết ở người mắc đái tháo đường thường biểu hiện theo hai trạng thái chính là hạ đường huyết và tăng đường huyết. Mỗi tình trạng có đặc điểm và mức độ nguy hiểm khác nhau, người bệnh cần nhận biết sớm để xử trí kịp thời.

Hạ đường huyết

Hạ đường huyết xảy ra khi chỉ số đường huyết giảm xuống dưới 70 mg/dL. Lúc này, cơ thể sẽ nhanh chóng phát tín hiệu cảnh báo, các biểu hiện có thể xuất hiện đột ngột trong vòng 10–15 phút, bao gồm: mệt mỏi, bồn chồn, lo âu, run tay chân, yếu cơ, vã mồ hôi và tim đập nhanh.

Khi tình trạng rối loạn đường huyết tiếp tục diễn tiến và mức đường huyết giảm sâu hơn, dưới 40 mg/dL, người bệnh có thể bắt đầu thay đổi hành vi, dễ cáu gắt, giảm tập trung, cảm giác đói dữ dội, hoa mắt, chóng mặt và suy nhược rõ rệt.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, hạ đường huyết có thể gây mất ý thức, ngất xỉu hoặc co giật, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và cần được cấp cứu y tế ngay. Đáng lưu ý, một số người bị đái tháo đường lâu năm có thể không xuất hiện triệu chứng rõ ràng, chỉ phát hiện khi đường huyết đã giảm rất thấp hoặc tụt nhanh đột ngột.

Tăng đường huyết

Tăng đường huyết là tình trạng rối loạn đường huyết khi nồng độ glucose trong máu cao hơn mức kiểm soát cho phép. Không giống hạ đường huyết, các dấu hiệu tăng đường huyết thường phát triển âm thầm, có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày.

Người bệnh tiểu đường khi bị tăng đường huyết thường cảm thấy khát nước liên tục, mệt mỏi, buồn ngủ, đi tiểu nhiều lần trong ngày. Ngoài ra, còn có thể xuất hiện các biểu hiện khác như sụt cân không rõ nguyên nhân, buồn nôn, ăn nhiều nhưng vẫn nhanh đói, thị lực mờ và giảm khả năng tập trung.

Nếu tình trạng rối loạn đường huyết kéo dài mà không được kiểm soát, nguy cơ xảy ra các biến chứng nguy hiểm trên tim mạch, thận, thần kinh và mắt sẽ tăng cao.

Triệu chứng tăng đường huyết với đường trong máu cao

Nguyên nhân gây rối loạn đường huyết phổ biến

Rối loạn đường huyết ở người mắc bệnh tiểu đường thường xuất phát từ sự mất cân bằng giữa chế độ ăn uống, vận động và việc sử dụng thuốc điều trị. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới hai dạng chính là hạ đường huyết và tăng đường huyết, mỗi dạng đều có những nguyên nhân đặc trưng.

Nguyên nhân gây hạ đường huyết

Hạ đường huyết xảy ra khi chỉ số đường huyết giảm xuống dưới 70 mg/dL, đây là một dạng rối loạn đường huyết khá phổ biến ở người tiểu đường. Nguyên nhân thường gặp bao gồm việc bỏ bữa, nhịn ăn kéo dài hoặc ăn kiêng quá mức, khiến cơ thể không được cung cấp đủ glucose cần thiết.

Ngoài ra, tình trạng này còn có thể xuất phát từ sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết không đúng liều, đặc biệt là dùng quá liều so với nhu cầu thực tế của cơ thể. Việc vận động hoặc tập luyện cường độ cao mà không bổ sung năng lượng phù hợp cũng làm tăng nguy cơ rối loạn đường huyết theo hướng hạ đường huyết.

Nguyên nhân gây tăng đường huyết

Tăng đường huyết là tình trạng rối loạn đường huyết xảy ra khi nồng độ glucose trong máu vượt quá ngưỡng kiểm soát. Nguyên nhân phổ biến nhất là ăn nhiều thực phẩm có chỉ số đường huyết cao, ăn quá mức so với kế hoạch kiểm soát đường huyết hàng ngày.

Bên cạnh đó, việc dùng thuốc hạ đường huyết chưa đủ liều, quên uống thuốc hoặc tiêm insulin không đúng thời điểm cũng khiến đường huyết tăng cao. Một số yếu tố khác có thể làm trầm trọng thêm tình trạng rối loạn đường huyết bao gồm: căng thẳng tâm lý kéo dài, nhiễm trùng, cảm cúm, chấn thương, ít vận động, sử dụng thuốc chứa steroid hoặc hiện tượng tăng đường huyết vào buổi sáng sớm (hiện tượng bình minh).

Nếu tình trạng tăng đường huyết kéo dài và không được kiểm soát, người bệnh có nguy cơ gặp phải các biến chứng nguy hiểm như hôn mê nhiễm toan ceton, hôn mê tăng áp lực thẩm thấu và thậm chí đe dọa tính mạng. Về lâu dài, rối loạn đường huyết còn gây tổn thương nghiêm trọng đến mắt, tim, não, thận, mạch máu và hệ thần kinh.

Giải pháp phòng ngừa rối loạn đường huyết

Đối với người mắc bệnh tiểu đường, mục tiêu quan trọng hàng đầu là duy trì đường huyết ổn định để hạn chế nguy cơ rối loạn đường huyết và các biến chứng liên quan. Việc phòng ngừa rối loạn đường huyết cần được thực hiện đồng bộ thông qua tuân thủ điều trị, điều chỉnh lối sống và theo dõi sức khỏe thường xuyên.

• Theo dõi đường huyết định kỳ

Việc kiểm tra lượng đường trong máu thường xuyên giúp người bệnh nắm rõ tình trạng đường huyết hiện tại, từ đó phát hiện sớm các dấu hiệu rối loạn đường huyết ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Điều này đặc biệt quan trọng với những người tiểu đường lâu năm hoặc có nguy cơ hạ đường huyết không triệu chứng.

Nên theo dõi đường huyết định kỳ để phòng ngừa rối loạn đường huyết

• Tuân thủ phác đồ điều trị và tái khám đều đặn

Người bệnh cần dùng thuốc hoặc insulin đúng liều, đúng thời điểm theo chỉ định của bác sĩ. Đồng thời, việc tái khám định kỳ giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và kịp thời điều chỉnh thuốc nếu cần, góp phần kiểm soát tốt rối loạn đường huyết trong dài hạn.

• Xây dựng chế độ ăn uống khoa học

Chế độ ăn hợp lý đóng vai trò then chốt trong phòng ngừa rối loạn đường huyết. Người bệnh nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày, ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, đạm nạc và có chỉ số đường huyết thấp. Bên cạnh đó, cần hạn chế đồ ngọt, nước uống có đường, tinh bột tinh chế và chất béo có nguồn gốc động vật để tránh làm đường huyết tăng đột ngột.

• Hạn chế sử dụng rượu bia

Rượu bia có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết, đặc biệt khi uống lúc đói hoặc vài giờ sau khi uống. Vì vậy, người bệnh tiểu đường nên hạn chế tối đa rượu bia; nếu sử dụng, cần dùng kèm bữa ăn và theo dõi đường huyết cẩn thận để tránh rối loạn đường huyết nguy hiểm.

• Bổ sung đủ nước cho cơ thể

Uống đủ nước mỗi ngày, ưu tiên nước lọc hoặc đồ uống không đường, không caffeine, giúp hạn chế tình trạng mất nước, là yếu tố thường gặp khi tăng đường huyết kéo dài. Điều này góp phần hỗ trợ kiểm soát rối loạn đường huyết hiệu quả hơn.

• Chuẩn bị carbohydrate tác dụng nhanh

Người bệnh tiểu đường nên luôn mang theo carbohydrate hấp thu nhanh như viên đường, kẹo glucose hoặc nước trái cây để xử trí kịp thời khi xảy ra hạ đường huyết đột ngột. Đây là biện pháp đơn giản nhưng rất quan trọng trong việc phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm do rối loạn đường huyết gây ra.

Xem thêm:

Đường trong máu cao có bị tiểu đường không? Kiểm soát như thế nào?
Tại sao đái tháo đường làm tăng cholesterol trong máu?

Kết luận

Rối loạn đường huyết là vấn đề phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu người mắc tiểu đường hiểu đúng và chủ động phòng ngừa. Việc nhận biết sớm dấu hiệu, xác định nguyên nhân và duy trì lối sống khoa học, tuân thủ điều trị y tế sẽ giúp đường huyết ổn định, giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Chủ động kiểm soát rối loạn đường huyết chính là cách bảo vệ sức khỏe lâu dài cho người bệnh tiểu đường.