Cách chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ chính xác cho mẹ bầu

Chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ giúp mẹ bầu phát hiện sớm tình trạng tăng đường huyết, bảo vệ sức khỏe mẹ và bé. Việc xét nghiệm đúng phương pháp và đúng thời điểm là cách hiệu quả để kiểm soát bệnh và phòng ngừa biến chứng thai kỳ. Trong bài viết này, Thuốc Tiểu Đường sẽ hướng dẫn chi tiết cách chẩn đoán, thời điểm thực hiện và các biện pháp phòng ngừa đái tháo đường thai kỳ hiệu quả.

Đái tháo đường thai kỳ là gì?

Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng rối loạn dung nạp đường huyết ở bất kỳ mức độ nào, được phát hiện lần đầu tiên trong thời gian mang thai. Khác với đái tháo đường tuýp 1 hay tuýp 2 có từ trước, tình trạng này thường tự hết sau khi mẹ sinh con.

Cơ chế gây bệnh
Khi mang thai, nhau thai tạo ra các hormone giúp thai nhi phát triển. Tuy nhiên, những hormone này lại vô tình gây ra tình trạng kháng insulin, làm cho insulin trong cơ thể mẹ hoạt động kém hiệu quả. Để bù đắp, tuyến tụy cần sản xuất nhiều insulin hơn. Nếu tuyến tụy không đáp ứng đủ, lượng đường trong máu sẽ tăng cao, dẫn đến bệnh lý.

Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng rối loạn đường huyết khi mang thai

Đối tượng có nguy cơ cao
Không phải mẹ bầu nào cũng mắc bệnh, nhưng những nhóm sau cần đặc biệt lưu ý thực hiện chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ sớm:

• Mẹ bầu trên 35 tuổi.
• Người có chỉ số khối cơ thể (BMI) trên 25 (thừa cân, béo phì).
• Tiền sử gia đình có người trực hệ mắc đái tháo đường tuýp 2.
• Từng sinh con nặng trên 4kg hoặc có tiền sử sảy thai, thai lưu không rõ nguyên nhân.
• Mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).

Phương pháp chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ

Do những ảnh hưởng nghiêm trọng của đái tháo đường thai kỳ đối với mẹ và thai nhi, việc chẩn đoán chính xác là rất quan trọng. Hiện nay, nghiệm pháp dung nạp glucose (OGTT) với 75g glucose được các chuyên gia khuyến cáo là phương pháp chuẩn để phát hiện GDM.

Cách thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose:

• Thai phụ uống 75g glucose.
• Lấy máu để đo nồng độ glucose huyết tương vào các thời điểm: 1 giờ và 2 giờ sau uống.
• Trong quá trình xét nghiệm, thai phụ không ăn uống thêm bất cứ thứ gì.

Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ được xác định khi một trong các chỉ số sau vượt ngưỡng:

• Glucose huyết tương lúc đói ≥ 5,1 mmol/L (tương đương ≥ 92 mg/dL).
• Glucose huyết tương sau 1 giờ ≥ 10,0 mmol/L (tương đương ≥ 180 mg/dL).
• Glucose huyết tương sau 2 giờ ≥ 8,5 mmol/L (tương đương ≥ 153 mg/dL).

Thông thường, nghiệm pháp này được thực hiện từ tuần 24 đến tuần 28 của thai kỳ và không áp dụng cho thai phụ từ tuần 34 trở đi.

Chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ dựa trên các xét nghiệm

Thời điểm chẩn đoán trong thai kỳ

Thời điểm thực hiện xét nghiệm đóng vai trò quyết định đến độ chính xác. Do sự thay đổi hormone mạnh mẽ nhất diễn ra vào giữa thai kỳ, các chuyên gia sản khoa đã đưa ra mốc thời gian cụ thể.

Sàng lọc trong lần khám thai đầu tiên
Với những mẹ bầu thuộc nhóm nguy cơ cao (béo phì, tiền sử bệnh), bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ ngay ở lần khám đầu tiên. Nếu kết quả bình thường, mẹ vẫn phải xét nghiệm lại ở giai đoạn sau.

Giai đoạn vàng: Tuần 24 đến tuần 28
Đây là thời điểm vàng để làm nghiệm pháp dung nạp glucose. Lúc này, tình trạng kháng insulin của cơ thể mẹ đạt đến mức có thể bộc lộ rõ rệt sự rối loạn đường huyết. Thực hiện xét nghiệm trước tuần 24 có thể cho kết quả âm tính giả, trong khi thực hiện quá muộn sau tuần 28 có thể khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn, ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.

Lưu ý cho mẹ trước khi đi xét nghiệm:
Để kết quả chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ không bị sai lệch, mẹ cần:

• Ăn uống bình thường, không kiêng khem quá mức trong 3 ngày trước đó.
• Nhịn ăn từ 8 - 12 tiếng trước khi lấy mẫu máu đầu tiên (chỉ được uống nước lọc).
• Tránh các chất kích thích, trà, cà phê.
• Nghỉ ngơi tại chỗ trong suốt quá trình làm nghiệm pháp (khoảng 2-3 tiếng).

Cách phòng ngừa đái tháo đường thai kỳ

Việc chẩn đoán sớm đái tháo đường thai kỳ giúp mẹ bầu kiểm soát đường huyết tốt hơn, từ đó giảm nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm trong suốt thai kỳ, khi sinh và cả sau sinh.

Một trong những phương pháp kiểm soát đường huyết chủ yếu là chế độ ăn uống hợp lý, kết hợp với vận động phù hợp.

Chế độ ăn uống dành cho mẹ bầu mắc đái tháo đường thai kỳ

Chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng, ít đường, nhiều chất xơ:

• Ưu tiên thịt nạc, cá, đậu phụ, trứng, sữa chua, phô mai ít béo và rau củ quả tươi.
• Mỗi ngày nên bổ sung khoảng 400g rau xanh để tăng cường chất xơ, giúp kiểm soát đường huyết ổn định.

Chế biến món ăn lành mạnh: Nên chọn hấp, luộc, nướng ở nhiệt độ thấp, hạn chế chiên xào nhiều dầu mỡ.

Mẹ bầu nên xây dựng chế độ ăn lành mạnh để ngừa tiểu đường

Hạn chế thực phẩm làm tăng đường huyết nhanh:

• Tránh nước ngọt, bánh kẹo, mứt, kem, chè, trái cây sấy khô.
• Giảm các món ăn nhanh chứa nhiều chất béo bão hòa không tốt cho sức khỏe.

Thay thế đường và hạn chế gia vị mạnh:

• Không dùng đường trắng, có thể thay bằng đường dành cho người tiểu đường hoặc lượng nhỏ vừa đủ trong món ăn.
• Tránh rượu bia, cà phê, trà đặc, thuốc lá.
• Hạn chế gia vị nặng như ớt, tiêu, tỏi để bảo vệ hệ tiêu hóa và huyết áp ổn định.

Vận động thể chất giúp kiểm soát đường huyết

• Mẹ bầu nên tập luyện khoảng 30 phút mỗi ngày, có thể là đi bộ nhẹ, tập tay khi ngồi hoặc các bài tập thể dục dành cho thai phụ.
• Thời gian lý tưởng để vận động là khoảng 10 phút sau bữa ăn, giúp giảm tăng đường huyết sau ăn.
• Cường độ nên ở mức nhẹ đến trung bình, vừa giúp kiểm soát cân nặng vừa cải thiện sức khỏe, hỗ trợ phục hồi nhanh sau sinh.

Phòng ngừa đái tháo đường thai kỳ từ trước mang thai

• Thực hiện chế độ luyện tập đều đặn trước khi mang thai để tăng sức bền và kiểm soát cân nặng.
• Điều chỉnh thói quen ăn uống, hạn chế thực phẩm dễ tăng đường huyết.
• Kiểm soát tình trạng thừa cân, béo phì, từ đó giảm nguy cơ mắc các bệnh lý đi kèm và bảo vệ sức khỏe mẹ bầu toàn diện.

Xem thêm:

Cách phòng tránh tiểu đường thai kỳ hiệu quả mẹ bầu nên biết
Cách điều trị tiểu đường thai kỳ an toàn cho mẹ bầu

Kết luận

Chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ là bước thiết yếu để bảo vệ sức khỏe mẹ và bé. Việc phát hiện sớm thông qua các xét nghiệm như đường huyết lúc đói, OGTT và xét nghiệm ngẫu nhiên giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả, giảm nguy cơ biến chứng thai kỳ. Đồng thời, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, tập luyện đều đặn, kiểm soát cân nặng và theo dõi sức khỏe định kỳ là những biện pháp phòng ngừa đái tháo đường thai kỳ quan trọng.

Hiểu rõ về cách chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ và thực hiện đúng hướng dẫn sẽ giúp mẹ bầu an tâm hơn trong suốt thai kỳ, đảm bảo cả mẹ và bé đều khỏe mạnh.