Cách phòng tránh tiểu đường thai kỳ hiệu quả mẹ bầu nên biết

Bệnh tiểu đường thai kỳ ngoài ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ thì còn tiềm ẩn nguy cơ cho sự phát triển của thai nhi. Do đó, cần phải biết cách phòng tránh tiểu đường thai kỳ từ sớm sẽ giúp mẹ có một thai kỳ khỏe mạnh, an toàn và giảm thiểu tối đa các biến chứng nguy hiểm. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 10-15% phụ nữ mang thai mắc tiểu đường thai kỳ và con số này đang ngày càng tăng. Trong bài viết dưới đây, Thuốc Tiểu Đường sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Vì sao cần phòng tránh sớm tiểu đường thai kỳ?

Tiểu đường thai kỳ là tình trạng đường huyết tăng cao trong thời gian mang thai, thường xảy ra ở tuần 24–28. Cơ thể người mẹ khi đó tiết ra các hormone làm giảm khả năng hoạt động của insulin, khiến glucose trong máu không được chuyển hóa hiệu quả. Nếu không phát hiện và kiểm soát sớm, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.

Theo Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ (ADA, 2024), phụ nữ mắc tiểu đường thai kỳ có nguy cơ cao sinh con nặng cân (>4kg), sinh non hoặc phải mổ lấy thai. Ngoài ra, em bé sau sinh dễ bị hạ đường huyết, vàng da và có nguy cơ béo phì, tiểu đường type 2 trong tương lai.
Về phía mẹ bầu, tiểu đường thai kỳ có thể dẫn đến tiền sản giật, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa và nguy cơ tiểu đường tuýp 2 sau sinh.

Vì vậy, việc phòng tránh tiểu đường thai kỳ ngay từ đầu thai kỳ, thậm chí từ trước khi mang thai, là bước cực kỳ quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe mẹ và bé. Không chỉ những người có nguy cơ cao mới cần quan tâm, mà mọi mẹ bầu đều nên chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa.

Nên phòng tránh sớm tiểu đường thai kỳ để hạn chế biến chứng

Dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tiểu đường thai kỳ

Dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tiểu đường thai kỳ bao gồm:

• Khát nước nhiều bất thường, dù đã uống đủ nước.
• Đi tiểu thường xuyên, đặc biệt về đêm.
• Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Tăng cân nhanh hoặc vượt mức khuyến nghị.
• Nhìn mờ hoặc suy giảm thị lực.
• Nhiễm nấm âm đạo tái phát nhiều lần, khó điều trị.
• Buồn nôn hoặc khó chịu trong trường hợp có kèm theo các dấu hiệu khác.
• Vết thương hoặc vết bầm tím lâu lành.

Những dấu hiệu này đôi khi dễ nhầm lẫn với các thay đổi sinh lý hay triệu chứng ốm nghén trong thai kỳ, do đó, mẹ bầu cần chú ý và thực hiện xét nghiệm đường huyết định kỳ để phát hiện sớm tiểu đường thai kỳ.

Xem thêm: Dấu hiệu tiểu đường thai kỳ: Nhận biết sớm để bảo vệ mẹ và bé

Cách phòng tránh tiểu đường thai kỳ hiệu quả

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, mẹ bầu cần kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý, kiểm soát cân nặng, vận động khoa học và theo dõi y tế định kỳ. Dưới đây là những phương pháp được các tổ chức y tế hàng đầu khuyến nghị.

1. Duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng

Chế độ ăn uống là yếu tố quyết định hàng đầu trong việc phòng tránh tiểu đường thai kỳ. Theo WHO, việc kiểm soát lượng carbohydrate và ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp giúp ổn định đường máu hiệu quả.

Nguyên tắc ăn uống mẹ bầu nên áp dụng:

• Kiểm soát Carbohydrate (Carb): Không nên cắt bỏ hoàn toàn, nhưng cần chọn lọc. Ưu tiên Carb phức hợp (tinh bột chậm) như gạo lứt, yến mạch, các loại đậu, bánh mì nguyên cám. Những thực phẩm này tiêu hóa chậm hơn, giúp đường huyết tăng từ từ. Hạn chế tối đa Carb tinh chế như bánh kẹo, nước ngọt, gạo trắng, bún, phở, miến.
• Tăng cường chất xơ: Chất xơ có vai trò làm chậm quá trình hấp thu đường. Hãy ăn nhiều rau xanh, trái cây ít ngọt như bưởi, dâu tây, ổi và ngũ cốc nguyên hạt.
• Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì 3 bữa chính lớn, hãy chia thành 5-6 bữa nhỏ trong ngày. Điều này giúp cơ thể xử lý một lượng glucose nhỏ hơn mỗi lần, giữ đường huyết ổn định suốt cả ngày.
• Cân bằng đạm và chất béo: Bổ sung đủ protein nạc: thịt gà, cá, trứng, đậu phụ và chất béo lành mạnh như quả bơ, các loại hạt, dầu ô liu. Cả hai đều giúp mẹ cảm thấy no lâu hơn và làm chậm quá trình tiêu hóa Carb.

Hạn chế đường và đồ ngọt: Tuyệt đối tránh xa nước ngọt có ga, nước ép đóng hộp, kem và các loại bánh ngọt chứa nhiều đường.

Ví dụ thực đơn tham khảo:
Buổi sáng: Yến mạch + sữa không đường.
Buổi trưa: Cơm gạo lứt + cá hồi hấp + rau cải luộc.
Buổi tối: Cháo đậu xanh + trứng luộc + trái cây ít ngọt (táo, bưởi).

Cách phòng tránh tiểu đường thai kỳ là duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh

2. Giữ cân nặng hợp lý trước và trong thai kỳ

Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, phụ nữ nên đạt chỉ số BMI lý tưởng là 18,5–24,9 trước khi mang thai. Tăng cân quá mức trong thai kỳ là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến rối loạn đường huyết.

Khuyến nghị tăng cân hợp lý theo BMI trước mang thai:

• BMI <18,5 (gầy): tăng 12,5–18kg
• BMI 18,5–24,9 (bình thường): tăng 11,5–16kg
• BMI >25 (thừa cân): tăng 7–11,5kg

Kiểm soát cân nặng giúp mẹ hạn chế đề kháng insulin, giảm nguy cơ tiểu đường thai kỳ và tiền sản giật. Mẹ nên theo dõi cân nặng mỗi tuần, điều chỉnh khẩu phần và tăng cường vận động nhẹ nhàng.

3. Tập thể dục nhẹ nhàng đều đặn

Tập thể dục đều đặn trong thai kỳ mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, đặc biệt là hỗ trợ kiểm soát đường huyết và tăng cường sức đề kháng, duy trì cân nặng, cải thiện khả năng hấp thu glucose của cơ thể. 
Mẹ bầu nên duy trì thói quen vận động từ 30-45 phút mỗi ngày, ít nhất 3-5 ngày một tuần, với cường độ vừa phải, tránh vận động quá sức gây mệt mỏi hoặc đau nhức. Ngoài ra, việc tập luyện còn giúp giảm căng thẳng tinh thần, cải thiện giấc ngủ và chuẩn bị tốt cho quá trình sinh nở.

Các bài tập phù hợp:

• Đi bộ chậm 20–30 phút sau bữa ăn
• Yoga bầu giúp tăng độ dẻo dai, giảm stress
• Bơi lội nhẹ nhàng giúp giảm áp lực khớp và cải thiện tuần hoàn
• Thực hiện các động tác kéo giãn nhẹ, hít thở sâu

Mẹ bầu nên tập thể dục thường xuyên

4. Theo dõi đường huyết định kỳ

Theo dõi đường huyết định kỳ là bước thiết yếu để phát hiện sớm và kiểm soát tiểu đường thai kỳ hiệu quả. Thông thường, mẹ bầu nên làm xét nghiệm sàng lọc tiểu đường thai kỳ vào khoảng tuần 24-28 của thai kỳ hoặc sớm hơn nếu có các yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình có người bị tiểu đường, béo phì hoặc tiền sử tiểu đường thai kỳ lần trước. 

• Trước mang thai: Nếu có tiền sử gia đình mắc tiểu đường, nên kiểm tra HbA1C và đường huyết lúc đói.
• Trong thai kỳ: Làm xét nghiệm OGTT từ tuần 24–28. Nếu có yếu tố nguy cơ (thừa cân, tuổi >35, sinh con >4kg trước đây), nên kiểm tra sớm hơn.
• Sau sinh: Tiếp tục đo đường huyết 6–12 tuần sau sinh để đảm bảo chỉ số trở về bình thường.

Theo WHO (2023), việc theo dõi định kỳ giúp giảm tới 50% nguy cơ biến chứng sản khoa liên quan đến tiểu đường thai kỳ.

Theo dõi đều đặn giúp bác sĩ điều chỉnh chế độ ăn uống, luyện tập và sử dụng thuốc nếu cần thiết, từ đó tránh được các biến chứng nguy hiểm cho mẹ và bé. Ngoài ra, mẹ bầu cũng nên ghi lại nồng độ đường huyết hàng ngày để có thể theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của mình.

5. Ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng

Giấc ngủ có ảnh hưởng lớn đến quá trình điều hòa hormone insulin. Thiếu ngủ hoặc stress kéo dài khiến cơ thể tiết cortisol, một hormone làm tăng đường huyết.

Các nghiên cứu tại Trung tâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ cho thấy, phụ nữ ngủ dưới 6 tiếng mỗi đêm có nguy cơ tiểu đường thai kỳ cao hơn 2 lần so với nhóm ngủ đủ 7–8 tiếng.

Mẹ bầu nên:

• Ngủ 7–8 tiếng mỗi ngày, cố gắng đi ngủ trước 23h.
• Thực hiện thiền, yoga, hít thở sâu để giảm lo âu.
• Tạo không gian ngủ yên tĩnh, tránh dùng điện thoại trước khi ngủ.

Giữ tinh thần thư giãn không chỉ giúp mẹ bầu ổn định nội tiết, cải thiện miễn dịch mà còn hỗ trợ hiệu quả trong việc phòng tránh tiểu đường thai kỳ.

Ngủ đủ giấc giúp ổn định đường huyết

Xem thêm: Cách phòng bệnh tiểu đường hiệu quả để tránh biến chứng nguy hiểm

Kết luận

Tiểu đường thai kỳ là vấn đề phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mẹ bầu hiểu rõ nguyên nhân, nhận diện sớm nguy cơ và áp dụng đúng biện pháp. Từ việc duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, kiểm soát cân nặng, tập thể dục đều đặn đến theo dõi đường huyết định kỳ và giảm căng thẳng, tất cả đều góp phần giữ ổn định đường máu và đảm bảo thai kỳ khỏe mạnh.

Việc thực hiện cách phòng tránh tiểu đường thai kỳ sẽ giúp mẹ bầu có một thai kỳ an toàn, và là nền tảng cho sức khỏe lâu dài của cả mẹ và bé sau này. Chủ động ngay từ hôm nay, vì một hành trình làm mẹ trọn vẹn, an toàn và hạnh phúc.