Tiêm insulin đường huyết vẫn cao dù đúng liều, vì sao?

Tiêm insulin đường huyết vẫn cao có thể xảy ra ngay cả khi người bệnh sử dụng đúng loại insulin và đúng liều được kê đơn. Nguyên nhân thường liên quan đến thời điểm tiêm chưa phù hợp, kỹ thuật tiêm sai, chế độ ăn nhiều tinh bột, căng thẳng, nhiễm trùng hoặc tình trạng kháng insulin. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn thay vì tự ý tăng liều thuốc. Hãy cùng Thuốc Tiểu Đường tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn nhé. 

Hiểu đúng về insulin 

Insulin là một loại hormone có vai trò điều hòa lượng đường trong máu, giúp đưa glucose từ máu vào các tế bào để tạo năng lượng và duy trì đường huyết ở mức ổn định. Hormone này được sản xuất bởi các tế bào beta của tuyến tụy và được tiết ra liên tục trong suốt cả ngày, với lượng thay đổi tùy theo nhu cầu của cơ thể.

Khi nồng độ đường huyết tăng, đặc biệt sau bữa ăn, tuyến tụy sẽ tăng cường tiết insulin để hỗ trợ vận chuyển glucose vào tế bào. Nhờ đó, đường huyết dần trở về ngưỡng bình thường. Tuy nhiên, ở người mắc đái tháo đường, quá trình sản xuất hoặc sử dụng insulin bị rối loạn, khiến đường huyết khó được kiểm soát hiệu quả.

Bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng insulin tùy vào loại bệnh tiểu đường 

Đối với một số bệnh nhân, đặc biệt là người mắc đái tháo đường type 1 và một số trường hợp đái tháo đường type 2, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm insulin hằng ngày để thay thế hoặc bổ sung lượng insulin mà cơ thể không còn sản xuất đủ. Tuy nhiên, không ít người gặp tình trạng tiêm insulin đường huyết vẫn cao, dù đã sử dụng đúng loại thuốc. Nguyên nhân có thể đến từ thời điểm tiêm, kỹ thuật tiêm, chế độ ăn uống hoặc nhiều yếu tố khác, chứ không chỉ do liều insulin.

Trên mỗi lọ hoặc bút tiêm insulin thường có ký hiệu IU (International Unit), là đơn vị quốc tế dùng để biểu thị hàm lượng insulin. Việc sử dụng đúng số đơn vị theo chỉ định của bác sĩ là yếu tố quan trọng để kiểm soát đường huyết an toàn, đồng thời hạn chế nguy cơ tăng hoặc hạ đường huyết quá mức.

Nguyên nhân khiến tiêm insulin đường huyết vẫn cao

Nhiều người cho rằng sau khi tiêm insulin, đường huyết sẽ giảm ngay về mức bình thường. Tuy nhiên, thực tế không phải lúc nào cũng như vậy. Tình trạng tiêm insulin đường huyết vẫn cao có thể xảy ra vì nhiều nguyên nhân khác nhau và không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc insulin không còn tác dụng.

Trước hết, cần đánh giá mức đường huyết của người bệnh trước khi tiêm. Nếu đường huyết ban đầu tăng quá cao, việc chỉ giảm một phần sau khi tiêm vẫn có thể khiến kết quả đo cao hơn mục tiêu điều trị. Ngoài ra, ngưỡng đường huyết lý tưởng ở mỗi bệnh nhân cũng khác nhau, tùy theo độ tuổi, loại đái tháo đường, bệnh lý đi kèm và mục tiêu kiểm soát mà bác sĩ đưa ra.

Bên cạnh việc theo dõi đường huyết lúc đói hoặc sau ăn, người bệnh nên thực hiện xét nghiệm HbA1c định kỳ. Chỉ số này phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng gần nhất, giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và xác định liệu phác đồ insulin hiện tại có phù hợp hay không.

Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến khiến tiêm insulin đường huyết vẫn cao:

1. Liều insulin chưa đáp ứng nhu cầu của cơ thể

Ở một số bệnh nhân, liều insulin đang sử dụng có thể chưa đủ để kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, nhu cầu insulin của mỗi người thay đổi theo cân nặng, chế độ ăn, mức độ vận động và tình trạng bệnh. Vì vậy, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý tăng liều mà cần được bác sĩ đánh giá và điều chỉnh khi cần thiết.

2. Kháng insulin

Kháng insulin là tình trạng các tế bào trong cơ thể giảm đáp ứng với insulin, khiến glucose khó được đưa vào tế bào để tạo năng lượng. Đây là nguyên nhân thường gặp ở người mắc đái tháo đường type 2, thừa cân hoặc béo phì, khiến đường huyết vẫn duy trì ở mức cao dù đã tiêm thuốc.

3. Chức năng tuyến tụy suy giảm

Theo thời gian, khả năng sản xuất insulin tự nhiên của tuyến tụy có thể giảm dần. Khi lượng insulin nội sinh không còn đáp ứng đủ nhu cầu, việc kiểm soát đường huyết sẽ trở nên khó khăn hơn và người bệnh có thể gặp tình trạng tiêm insulin đường huyết vẫn cao nếu chưa được điều chỉnh phác đồ phù hợp.

4. Tiêm insulin chưa đúng kỹ thuật hoặc sai vị trí

Kỹ thuật tiêm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu insulin. Tiêm quá nông, quá sâu, tiêm lặp lại nhiều lần vào cùng một vị trí hoặc sử dụng vùng da có mô mỡ bị xơ cứng đều có thể làm insulin hấp thu kém, từ đó giảm hiệu quả hạ đường huyết.

Tiêm chưa đúng kỹ thuật hoặc sai vị trí cũng là nguyên nhân tiêm insulin đường huyết vẫn cao

5. Chế độ ăn uống và sinh hoạt chưa được kiểm soát

Ăn nhiều tinh bột, đồ ngọt, bỏ bữa rồi ăn bù, ít vận động hoặc thức khuya kéo dài đều có thể khiến đường huyết tăng cao. Trong những trường hợp này, dù đã tiêm insulin đúng giờ, hiệu quả kiểm soát đường huyết vẫn không đạt như mong muốn.

6. Căng thẳng hoặc đang mắc bệnh cấp tính

Stress kéo dài, mất ngủ, sốt hoặc các bệnh nhiễm trùng có thể làm cơ thể tiết ra nhiều hormone gây tăng đường huyết. Đây cũng là lý do khiến nhiều người nhận thấy tiêm insulin đường huyết vẫn cao trong thời gian bị bệnh hoặc chịu áp lực tâm lý.

7. Thuốc bảo quản hoặc sử dụng không đúng cách

Insulin cần được bảo quản ở nhiệt độ phù hợp để đảm bảo hiệu lực. Nếu thuốc bị đông đá, tiếp xúc với nhiệt độ quá cao hoặc đã quá hạn sử dụng, tác dụng hạ đường huyết có thể giảm đáng kể.

Nếu đường huyết liên tục cao sau khi tiêm insulin, người bệnh nên theo dõi kết quả đo đường huyết, chế độ ăn uống, thời điểm tiêm và các hoạt động hằng ngày trong vài ngày liên tiếp. Những thông tin này sẽ giúp bác sĩ xác định nguyên nhân và điều chỉnh phác đồ điều trị chính xác hơn.

Quan trọng nhất, người bệnh không nên tự ý tăng số đơn vị insulin hoặc thay đổi số lần tiêm khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc điều chỉnh sai có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết nghiêm trọng và gây nhiều biến chứng nguy hiểm.

Nên tiêm insulin vào thời điểm nào để đạt hiệu quả?

Thời điểm tiêm insulin có ảnh hưởng lớn đến khả năng kiểm soát đường huyết. Nếu tiêm quá sớm hoặc quá muộn so với bữa ăn, insulin có thể không phát huy tác dụng tối ưu, thậm chí làm tăng nguy cơ hạ đường huyết hoặc khiến đường huyết sau ăn vẫn ở mức cao.

Không phải tất cả người mắc đái tháo đường đều cần tiêm insulin. Phương pháp điều trị này thường được chỉ định cho các trường hợp sau:

• Người mắc đái tháo đường type 1 cần bổ sung insulin suốt đời do cơ thể không còn khả năng sản xuất hormone này.
• Phụ nữ bị đái tháo đường thai kỳ hoặc mắc đái tháo đường khi mang thai nhưng không kiểm soát được đường huyết bằng chế độ ăn và vận động.
• Người mắc đái tháo đường type 2 khi thuốc uống không còn kiểm soát hiệu quả đường huyết hoặc đang gặp các tình trạng như tăng đường huyết nặng, nhiễm ceton, nhiễm trùng, sốt, sau phẫu thuật hoặc chấn thương, sụt cân không rõ nguyên nhân hay cơ thể chịu nhiều căng thẳng (stress) cũng có thể được bác sĩ chỉ định tiêm insulin tạm thời hoặc lâu dài.

Thời điểm tiêm sẽ phụ thuộc vào loại insulin mà người bệnh đang sử dụng. Thông thường, bác sĩ sẽ hướng dẫn như sau:

• Insulin tác dụng rất nhanh (như Insulin glulisine, Insulin lispro): tiêm khoảng 5–15 phút trước bữa ăn.
• Insulin tác dụng ngắn (Regular): tiêm 20–30 phút trước khi ăn.
• Insulin tác dụng trung gian hoặc insulin trộn sẵn (NPH, Mixtard): thường tiêm khoảng 30 phút trước bữa ăn.

Ngoài việc tiêm đúng thời điểm, người bệnh cũng cần ăn đúng giờ sau khi tiêm và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về liều lượng, vị trí tiêm cũng như thời gian theo dõi đường huyết. Nếu thường xuyên tiêm không đúng thời điểm, hiệu quả điều trị có thể giảm và làm tăng nguy cơ đường huyết dao động ngoài mục tiêu.

Tiêm insulin đường huyết vẫn cao phải làm gì?

Khi tiêm insulin đường huyết vẫn cao, người bệnh không nên quá lo lắng hoặc tự ý tăng liều insulin ngay. Thay vào đó, hãy kiểm tra lại các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc và xử lý theo hướng dẫn dưới đây.

• Kiểm tra lại đường huyết

Trước tiên, hãy đo lại đường huyết để xác nhận kết quả, đặc biệt nếu chỉ số tăng bất thường. Nên rửa tay sạch trước khi đo và đảm bảo máy đo cùng que thử còn hạn sử dụng. Nếu kết quả vẫn cao sau khi đo lại, cần tiếp tục theo dõi và tìm nguyên nhân.

• Xem lại kỹ thuật và thời điểm tiêm insulin

Đảm bảo bạn đã tiêm đúng loại insulin, đúng liều và đúng thời điểm theo chỉ định. Đồng thời, kiểm tra vị trí tiêm, cách bảo quản thuốc và hạn sử dụng của insulin, vì những yếu tố này đều có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát đường huyết.

Để khắc phục tiêm insulin đường cao cần kiểm tra lại đường huyết và thời điểm tiêm 

• Đánh giá chế độ ăn và mức độ vận động

Đường huyết có thể tăng nếu bữa ăn chứa quá nhiều tinh bột hoặc đồ ngọt, dù đã tiêm insulin. Bên cạnh đó, việc ít vận động cũng khiến cơ thể sử dụng glucose kém hiệu quả. Nếu sức khỏe cho phép, bạn có thể đi bộ nhẹ sau ăn để hỗ trợ hạ đường huyết.

• Không tự ý tăng liều insulin

Nhiều người có xu hướng tự tăng liều khi thấy đường huyết cao, nhưng điều này có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết, đặc biệt vào ban đêm. Việc điều chỉnh liều insulin cần dựa trên kết quả theo dõi đường huyết trong nhiều ngày và phải có chỉ định của bác sĩ.

• Liên hệ bác sĩ nếu đường huyết tăng kéo dài

Nếu đường huyết thường xuyên ở mức cao dù đã sử dụng insulin đúng cách hoặc xuất hiện các dấu hiệu như khát nhiều, tiểu nhiều, buồn nôn, nôn, đau bụng, khó thở hoặc lơ mơ, hãy đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Bác sĩ sẽ đánh giá nguyên nhân và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp để kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn.

Cần lưu ý gì trong quá trình sử dụng insulin?

Để insulin phát huy hiệu quả tối ưu và hạn chế tình trạng tiêm insulin đường huyết vẫn cao, người bệnh cần sử dụng thuốc đúng cách, từ khâu bảo quản đến kỹ thuật tiêm và chế độ sinh hoạt sau khi tiêm.

• Bảo quản insulin đúng nhiệt độ

Insulin chưa sử dụng nên được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh ở nhiệt độ khoảng 2–8°C và không để thuốc bị đông đá. Sau khi mở nắp hoặc bắt đầu sử dụng, insulin vẫn cần được bảo quản theo hướng dẫn của nhà sản xuất và chỉ nên dùng trong thời gian khuyến cáo (thường khoảng 4–6 tuần). Không sử dụng thuốc nếu thấy đổi màu, có cặn hoặc đã quá hạn.

• Luân phiên vị trí tiêm

Không nên tiêm liên tục vào cùng một vị trí vì có thể gây loạn dưỡng mô mỡ dưới da. Tình trạng này làm insulin hấp thu kém, khiến hiệu quả điều trị giảm và có thể dẫn đến tiêm insulin đường huyết vẫn cao.

Các vị trí thường được khuyến nghị gồm bụng, mặt trước hoặc mặt ngoài đùi, vùng mông và mặt sau cánh tay. Mỗi lần tiêm nên cách vị trí cũ khoảng 5 cm, đồng thời tránh tiêm vào vùng da có sẹo, nốt ruồi, vết bầm hoặc quá gần rốn. Việc xây dựng lịch thay đổi vị trí tiêm hằng ngày cũng giúp hạn chế tổn thương mô dưới da.

• Thực hiện đúng kỹ thuật tiêm

Trước khi tiêm, hãy rửa tay sạch bằng xà phòng và vệ sinh vùng da bằng bông tẩm cồn. Chờ da khô hoàn toàn rồi mới tiêm để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn và hạn chế cảm giác đau.

Kim tiêm cần đưa vào lớp mỡ dưới da, không tiêm quá sâu vào cơ. Tiêm nhầm vào cơ có thể khiến insulin được hấp thu quá nhanh, làm tăng nguy cơ hạ đường huyết và gây đau tại vị trí tiêm.

• Ăn đúng thời điểm sau khi tiêm

Sau khi tiêm các loại insulin tác dụng nhanh hoặc tác dụng ngắn, người bệnh nên ăn theo đúng thời gian được bác sĩ hướng dẫn. Việc trì hoãn bữa ăn quá lâu có thể làm đường huyết giảm mạnh và dẫn đến hạ đường huyết.

Nếu chưa thể ăn ngay sau khi tiêm, người bệnh nên chuẩn bị sẵn một nguồn carbohydrate hấp thu nhanh như viên glucose, kẹo cứng hoặc nước ép trái cây để xử trí khi có dấu hiệu hạ đường huyết.

• Không tự ý thay đổi liều insulin

Dù đường huyết tăng hay giảm bất thường, người bệnh không nên tự ý tăng, giảm liều hoặc đổi loại insulin khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc theo dõi đường huyết thường xuyên, kết hợp chế độ ăn uống và vận động hợp lý sẽ giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả và hạn chế các biến chứng.

Xem thêm: 

Nhận biết đường huyết bao nhiêu thì tiêm insulin là an toàn?
Ăn gì để tăng insulin và cải thiện đường huyết hiệu quả
Các loại thuốc tiêm tiểu đường phổ biến nhất hiện nay
Tác dụng phụ khi dùng insulin người bệnh tiểu đường nên biết

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêm insulin đúng liều mà đường huyết vẫn cao có phải đổi thuốc không?

Không phải lúc nào cũng cần đổi thuốc. Trước tiên cần đánh giá thời điểm tiêm, kỹ thuật tiêm, chế độ ăn và tình trạng kháng insulin. Chỉ khi insulin hiện tại không còn phù hợp thì bác sĩ mới cân nhắc đổi loại hoặc điều chỉnh phác đồ.

2. Có nên tự tăng liều insulin khi đường huyết cao?

Không nên tự ý tăng liều nếu chưa được hướng dẫn. Việc tăng liều cần dựa trên nhiều yếu tố như đường huyết nhiều ngày liên tiếp, loại insulin đang dùng và nguy cơ hạ đường huyết.

3. Vì sao đường huyết buổi sáng luôn cao dù tối đã tiêm insulin?

Nguyên nhân thường gặp là hiện tượng bình minh, khi cơ thể tiết hormone làm tăng glucose vào rạng sáng. Ngoài ra, liều insulin nền buổi tối có thể chưa đủ hoặc thời điểm tiêm chưa phù hợp.

4. Tiêm insulin lâu ngày có bị nhờn thuốc không?

Insulin không gây nhờn thuốc theo nghĩa thông thường. Tuy nhiên, tình trạng kháng insulin có thể tăng lên theo thời gian nếu cân nặng tăng, ít vận động hoặc bệnh tiến triển nặng hơn.

Kết luận

Tiêm insulin đường huyết vẫn cao là tình trạng khá phổ biến và không phải lúc nào cũng do thuốc mất tác dụng. Nguyên nhân có thể liên quan đến thời điểm tiêm, kỹ thuật tiêm, bảo quản insulin, chế độ ăn hoặc tình trạng kháng insulin của cơ thể. Điều quan trọng là theo dõi đường huyết đều đặn, ghi chép đầy đủ và trao đổi với bác sĩ khi đường huyết tăng kéo dài. Việc điều chỉnh đúng nguyên nhân sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn và giảm nguy cơ biến chứng do đái tháo đường.

Để không bỏ lỡ thông tin mới nhất về bệnh tiểu đường và chăm sóc sức khỏe, bạn có thể truy cập Fanpage Sống Khỏe Cùng Tiểu Đường để tìm hiểu thêm nhé.